Polskie zamki
Aktualizacja 2025-12-27

Fortalicja w Sobkowie

  

Legendy
Wzmianki
blankWycieczki (Musisz być zalogowany/a)blanktlo


d wór murowany w Nidzie Ryterskiej, jak początkowo nazywała się ta miejscowość, powstał jeszcze przed połową XVI wieku. Posiadał piwnicę i jedną kondygnację naziemną. Jak na tak niewielkie założenie, na które oprócz tego budynku składały się drewniane zabudowania gospodarcze, posiadał bogaty wystrój renesansowy.
Dwór przeszedł na własność Balcera Sobka z Sulejowa lub jego syna Stanisława Sobka. To Stanisław w 1563 roku nadał prawa miejskie osadzie Nida Ryterska, 
Fortalicja w Sobkowie
Widok zamku na zdjęciu lotniczym, fot. ZeroJeden, VI 2019
która odtąd nazywana była Sobkowem. W tym samym roku wzniósł fortalicję. Rozległy teren o kształcie prostokątnym i wymiarach ok. 129x85 metrów został otoczony niskim murem, na którego narożach wzniesiono dwukondygnacyjne, okrągłe baszty. Początkowo istniał tylko południowy odcinek murów z dwiema basztami. Pierwotny dwór murowany został włączony właśnie w ten odcinek murów w pobliżu baszty zachodniej. Bliżej baszty wschodniej umieszczono bramę wjazdową z renesansowym portalem.
Niedługo potem wzniesiony został odcinek północny murów z budynkiem mieszkalnym w jego zachodniej części. W nowo wzniesionej baszcie północno-wschodniej powstała loggia. Budowa była kończona w 1577 roku już przez syna Stanisława o tym samym imieniu. Celem budowy fortalicji nie były silne fortyfikacje, ale raczej ochrona przed rabusiami i drobnymi konfliktami.
Kolejnymi właścicielami Sobkowa byli Drohojewscy herbu Korczak, którzy w pierwszej połowie XVII wieku zmodernizowali fortyfikacje swojej siedziby, w miejscu jednej z bastei wznosząc 
Fortalicja w Sobkowie
Wieża w południowo-wschodnim narożniku, fot. ZeroJeden, V 2005
półbastion. W 1668 roku sprzedali oni Sobków Janowi Wielopolskiemu herbu Starykoń. Rozpoczął on wznoszenie na środku dziedzińca okazałego budynku mieszkalnego z czterema narożnymi ryzalitami (alkierzami), prawdopodobnie zaprojektowanego przez Tylmana z Gameren. Budowa nie była zapewne ukończona, kiedy w 1683 roku Sobków został sprzedany Sarbiewskim herbu Prawdzic. Mieszkali oni nadal w budynkach renesansowych.
Również oni nie ukończyli budowy willi i Sobków przeszedł po 1692 roku na własność Myszkowskich herbu Jastrzębiec. Józef Myszkowski ukończył dzieło zaczęte przez Wielopolskich. Kolejnym właścicielem Sobkowa był w latach 1725-1732 biskup Konstanty Felicjan Szaniawski, który zajął się wystrojem wnętrz. Była to rodowa siedziba Szaniawskich, pochowany jest w nim Józef Szaniawski.
Willa rozbudowywana była dwukrotnie w drugiej połowie XVIII wieku przez Annę Szaniawską, a później przez Konstantego Felicjana Szaniawskiego. Podczas tej drugiej przebudowy zlikwidowano alkierze, w elewacji południowej zastąpione zostały 
Fortalicja w Sobkowie
Renesansowa brama wjazdowa, fot. ZeroJeden, V 2005
trzyosiowym ryzalitem z półkolistym tympanonem ozdobionym monogramem Anny Szaniawskiej, kartuszem wspartym na rogach obfitości i stylizowanym wiciami roślinnymi. Do elewacji zachodniej, skąd wychodził widok na Nidę, dostawiono elegancki portyk z czterech kolumn, również zwieńczony tympanonem. W najstarszym budynku przebito wjazd bramny, do którego wstawiono portal dotychczasowej bramy w murze południowym.
Od XIX wieku rozpoczął się stopniowy upadek fortalicji, o którą kolejni właściciele nie troszczyli się. W 1912 r. pałac był w ostatniej ruinie. Zniszczenia dopełniły walki z lat 1914-1915, kiedy to obiekt spłonął. Po 1919 r. fortalicja przeszła w ręce żydowskiej rodziny Kaminer, która wzniosła nowe budynki gospodarcze, wyburzając przy tym XVI- i XVII-wieczne mury. Po 1944 r. zamek przejęty przez Skarb Państwa ulegał dewastacji - rozbierano mury, z pałacu wydzierano marmury.
Obecnie pałac na środku dziedzińca jest w ruinie. Zachowały się pozostałości murów obwodowych (częściowo XVI-wieczne) i trzy baszty. Wykorzystuje się stajnie przy wschodnim murze obwodowym, oraz zabudowania przy murze południowym z najstarszym budynkiem. Od niedawna obiekt jest własnością prywatną, gdzie funkcjonuje ośrodek jeździecki. Turystów Sobków stara się przyciągać przyjazną atmosferą, schludnie utrzymaną zielenią, alejkami spacerowymi z widokiem na ruiny i staw zamkowy. W wyremontowanych zabudowaniach gospodarczych funkcjonuje stylowa restauracja oferująca dania kuchni staropolskiej, stajnia i skromna powozownia, a w skrzydle południowym mieści się hotel.





Pokaż na mapie



Serwis wykorzystuje technologi? cookie w celu uprzyjemnienia u?ytkowania.