Początki budownictwa obronnego na górze Sobień są trudne do ustalenia. W powszechnym przekonaniu fundatorem warowni mógł być Kazimierz Wielki, jednak ani Jan z Czarnkowa, ani Jan Długosz nie wymieniają jej wśród jego fundacji.
Badania archeologiczne wskazują na istnienie w XIII wieku drewnianego grodu z umocnieniami ziemnymi, prawdopodobnie podległego władcom węgierskim lub halicko-wołyńskim. Przypuszczalnie pod koniec XIII lub na początku XIV wieku wzniesiono murowaną
fot. ZeroJeden, VI 2009
z kamienia wieżę, otoczoną początkowo fortyfikacjami drewniano-ziemnymi, a później kamiennym murem.
W latach 40. XIV wieku zamek znalazł się w rękach polskich, być może w związku ze spadkiem po śmierci księcia halicko-włodzimierskiego Bolesława Jerzego. W 1359 roku Stefan, syn Wojosta z Sobniowa, wzmiankowany jest jako kasztelan lub dzierżawca zamku. Po 1370 roku Sobień prawdopodobnie przeszedł w ręce węgierskie i podlegał Władysławowi Opolczykowi.
Po objęciu tronu przez Władysława Jagiełłę zamek powrócił pod panowanie polskie, a w 1390 roku król nadał go za zasługi Piotrowi Kmicie herbu Szreniawa, kasztelanowi lubelskiemu. Odtąd Sobień stał się gniazdem rodowym Kmitów i centrum kultury rycerskiej w regionie. Na przełomie XIV i XV wieku warownię przebudowano.
Wzniesiono mocną twierdzę na planie nieregularnego czworoboku. W najwyższym punkcie – w północno-zachodnim narożniku – stanęła prostokątna wieża bramna o wymiarach 7,1 x 7,8 metra. Skrzydło mieszkalne znajdowało się wzdłuż południowo-wschodniego
Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, V 2023
odcinka murów, był to prostokątny budynek o wymiarach podstawy 12 x 31m, przypuszczalnie dwukondygnacyjny, podzielony w przyziemiu na trzy niemal identyczne izby. Od północnego-wschodu znajdowało się niewielkie przedzamcze. Zachowane otwory po drewnianych belkach świadczą o istnieniu ganków dla straży oraz drewnianych hurdycji biegnących wzdłuż kurtyny murów.
W 1417 roku zamek gościł króla Władysława Jagiełłę z nowo poślubioną żoną Elżbietą Granowską z Pilczy. Za czasów Mikołaja lub jego syna Jana Kmity, warownię ponownie zmodernizowano.
Warownia została uszkodzona w 1474 roku podczas najazdu Węgrów. Piotr Kmita Sobieński przeniósł rodową siedzibę do Leska w 1512 roku. Sobień został opuszczony przez właścicieli i zaczął popadać w ruinę.
W 1541 roku warownię wraz z dobrami otrzymała żona Piotra, Barbara Kmicina z Herbutów. Następnie Sobień był własnością Stadnickich, Ossolińskich, Mniszchów i Krasickich.
W 1770 roku zrujnowany zamek służył jako schronienie dla konfederatów barskich. W XIX wieku
Zamek Sobień w Załużu na zdjęciu z 1930 roku
podczas budowy linii kolejowej obsunęła się część zbocza, uszkadzając mury. W 1914 roku wojska austriackie próbowały bezskutecznie ostrzeliwać stąd pozycje wroga.
Badania archeologiczne prowadzono na szeroką skalę w latach 60. XX wieku. W ich trakcie natrafiono na pozostałości murów obwodowych i zabudowy zamkowej z drugiej połowy XIV stulecia oraz obwarowania drewniano-ziemne XIII-wiecznego grodziska.
Obecnie relikty zamku są zabezpieczone jako trwała ruina. Zachowały się pozostałości budynku mieszkalnego murów oraz wieży. Od strony wejścia do zamku widoczne są ziemne wały otaczające dawniej podzamcze. Na krawędzi wzgórza znajduje się drewniany pomost widokowy. Ruina jest jednym z obiektów chronionych w ramach rezerwatu ""Góra Sobień"".
Włącz 3D
mek Sobień
