Zamek Pieniny w Krościenku

a stromej, skalnej półce Góry Zamkowej (799 m n.p.m.) w masywie Trzech Koron, znajdują się nikłe pozostałości zamku zwanego zamkiem pienińskim lub zamkiem św. Kingi. Jest to najwyżej położony zamek w Polsce.

Dokładna data budowy warowni nie jest znana, jednak przyjmuje się, że powstał w drugiej połowie XIII wieku. Fundatorem założenia obronnego w Pieninach jest księżna Kinga. Potwierdza to przekaz Jana Długosza, który informuje, że w 1287 roku zamek służył jako schronienie dla księżnej Kingi, jej dworu i klarysek ze Starego Sącza podczas trzeciego najazdu tatarskiego. Wcześniejsza legenda mówi o tym, że w murach zamku schroniła się księżna Kinga wraz z księciem Bolesławem Wstydliwym podczas pierwszego najazdu tatarskiego w 1241 roku.

Zamek Pieniny został zbudowany 

Zamek Pieniny w Krościenku na zdjęciu z 1928 roku

na wąskiej półce skalnej, kilkadziesiąt metrów poniżej szczytu. Otaczał go prawie 100-metrowy mur tarczowy, poprowadzony łukiem po krawędzi skały. Mur o grubości ponad 1 metra wzniesiono z miejscowego, łamanego kamienia wapiennego. Wjazd na teren zamku prowadził od zachodu poprzez potężną czworoboczną basztę, usytuowaną pomiędzy murem i skałą. Wejście do wieży, umieszczone na wysokości 4 metrów, było dostępne jedynie dla pieszych. Do wieży przylegała strażnica z pomieszczeniami dla załogi, a za nią znajdował się niewielki dziedziniec z kwadratową cysterną na wodę, wykonaną ze starannie dopasowanych kamieni. Pozostałą zabudowę zamku stanowiły wieża mieszkalna i kaplica, umieszczone w linii muru obronnego. Pomiędzy nimi znajdowały się drewniane zabudowania o charakterze gospodarczym.

Zamek posiadał również drugie wejście od wschodu. Skalne występy tworzyły naturalną bramę, wzmocnioną dodatkowo murem. Poprzez Jaworową Dolinę droga wiodła przełomem Dunajca na węgierską stronę. To wejście również było dostępne jedynie po drabinie lub linie. Aby ułatwić dojście do niego po stromym zboczu, wykonano specjalne stopnie. Południową stronę zamku chroniło 50-metrowe urwisko, ale i tam znajdował się mur, który miał chronić wewnętrzną zabudowę przed ostrzałem ze szczytu Ostrego Wierchu. Miejsce budowy i wygląd zamku wskazują, że pełnił on funkcję refugium, czyli miejsca schronienia podczas wrogich najazdów, a w czasach pokoju pozostawał niezamieszkały.

Nie jest pewne, kto zniszczył zamek. Jedna z hipotez mówi, że mogli to być żołnierze Ścibora ze Ściborzyc, 

Ruiny zamku w roku 1905

którzy w 1410 roku spustoszyli ziemię sądecką. Działali oni na rozkaz króla Zygmunta Luksemburczyka, wspierającego Krzyżaków w wojnie z Polską. Według innej hipotezy, zamek został zniszczony przez husytów w 1433 roku, podczas ich najazdu na Spisz.

Do czasów obecnych zachowały się jedynie fragmenty muru tarczowego oraz relikty murowanych zabudowań. W 1938 roku T. Szczygielski prowadził tu badania archeologiczne, na podstawie których czas powstania zamku określa się na drugą połowę XIII wieku.

Z Krościenka do ruin zamku prowadzi szlak turystyczny.