Zamek Drahim w Starym Drawsku

a przesmyku między jeziorami Drawsko i Żerdno w Starym Drawsku znajdują się pozostałości zamku Drahim. Historia tego miejsca sięga wczesnego średniowiecza, kiedy to na dawnym szlaku solnym, prowadzącym z Wielkopolski na Pomorze, funkcjonował gród obronny. Był to gród nizinny o kształcie eliptycznym, wzniesiony na wąskim przesmyku pomiędzy jeziorami. Fortyfikacje grodu stanowiły wysokie na 6-8 metrów i szerokie na 12 metrów drewniano-ziemne wały 

Zamek na widokówce z 1939 roku

oraz prawdopodobnie drewniana palisada. Od południa i północy gród chroniła sztuczna fosa, a od wschodu i zachodu – wody jezior. Gród został zniszczony w pierwszej połowie XII wieku przez wojska księcia Bolesława Krzywoustego w trakcie walk o Pomorze.

W 1286 roku książę wielkopolski Przemysł II przekazał tereny w okolicach rzeki Drawy i jeziora Drawsko zakonowi templariuszy, z zadaniem obrony granic Wielkopolski przed agresją brandenburską. Templariusze utworzyli komandorię Tempelborch z siedzibą w Czaplinku. Po rozwiązaniu zakonu templariuszy w 1312 roku, spadkobiercą ich dóbr na Pomorzu zostali joannici. W praktyce jednak ziemie te opanowali brandenburscy Askańczycy. Dopiero w 1345 roku nastąpiło oficjalne przekazanie dawnego majątku templariuszy joannitom. Dla umocnienia nowo pozyskanych ziem, joannici wznieśli dwa zamki: w Drahimiu i Machlinach.

Prace przy budowie zamku Drahim rozpoczęto około 1360 roku i trwały do 1366 roku. Miejsce po dawnym grodzie zostało podwyższone do 6 metrów nad poziom 

fot. ZeroJeden, IV 2005

jezior, tworząc wzniesienie zbliżone do kwadratu o boku około 50 metrów. Zamek wzniesiono na planie czworoboku o wymiarach 41,5 x 46,5 metra. Wysokie, ponad 7-metrowe ceglane mury zwieńczone blankami posadowiono na fundamencie z głazów narzutowych. Ich grubość wynosiła 2,5 metra. Od strony dziedzińca na wysokości 6 metrów zamkowe mury obiegał drewniany ganek obronny.

Główny dom zamkowy wzniesiono wzdłuż południowego muru na całej jego długości. Miał on plan prostokąta o wymiarach 11,5 x 37,5 metra i prawdopodobnie trzy kondygnacje. W przyziemiu znajdowało się więzienie i pomieszczenia gospodarcze, na pierwszym piętrze – komnaty mieszkalne i kaplica, a na najwyższej kondygnacji – magazyn i spichlerz z otworami strzelniczymi. Budynek nie posiadał okien wychodzących na zewnątrz, wszystkie umieszczone były od strony dziedzińca. Brak piwnic można tłumaczyć podmokłym terenem. Jedynie w narożniku południowo-zachodnim odkryto podczas prac archeologicznych głęboki na 8 metrów loch ocembrowany kamieniami.

Dziedziniec zamkowy 

Widok zamku z 1846 roku

był wybrukowany, a na jego środku znajdowała się studnia. Brama wjazdowa umieszczona została w murze północnym i poprzedzona była zwodzonym mostem. W murze zachodnim znajdowało się małe kryte przejście z furtą umożliwiające zbrojne wypady na biegnący wzdłuż zamku trakt. Od północy i południa zamek otaczały 3-metrowej szerokości fosy zasilane wodami jeziora. Brzegi fos, a także stoki zamkowego wzgórza umocnione były kamieniami i drewnianymi belkami. Od strony północnej między zamkiem i rzeką Drawą znajdowało się przedzamcze. Prowadził do niego drewniany most wsparty na palach przebiegający ponad fosą północną. Zamek Drahim różnił się od innych zamków joannickich brakiem wieży.

W 1368 roku Kazimierz Wielki przyłączył Stare Drawsko do Polski, jednak joannici pozostali na zamku jako lennicy. W 1407 roku Władysław Jagiełło odebrał im zamek i uczynił w nim siedzibę starostwa grodowego. Stacjonująca na zamku polska załoga urządzała zbrojne wyprawy na tereny Marchii. W 1422 roku mieszczanie z Drawska zdobyli zamek, jednak Polacy odzyskali go dzięki 

Zamek na zdjęciu lotniczym, fot. ZeroJeden, IV 2023

zdradzie jednego z żołnierzy. Na początku XVI wieku pożar zniszczył dom zamkowy. W 1531 roku Joachim Natzmer, a następnie jego synowie rozpoczęli remont zamku.

W 1576 roku starostą drahimskim został Jan Sędziwój Czarnkowski. Na początku XVII wieku rozpoczął on remont zamku, w tym budowę budynku bramy i wartowni. Przy murze zachodnim powstał szachulcowy jednopiętrowy budynek na kamiennym fundamencie zwany „domem starosty”. W późniejszym okresie powstał drugi budynek wzdłuż muru wschodniego zwany „domem pomocnika starosty”. W północno-wschodnim narożniku dziedzińca znajdowała się piwnica, która służyła jako magazyn amunicji. W tym okresie przeprowadzono także częściową renowację zniszczonego skrzydła południowego.

W 1657 roku król Jan Kazimierz zastawił Drahim za sumę 120 tys. talarów reńskich elektorowi brandenburskiemu. Elektor brandenburski rozbudował zamek, wznosząc na narożnikach drewniane wieżyczki obronne i rekonstruując ganek obronny. Możliwe, że w tym okresie powstały także otaczające zamek 

Zamek Drahim w Starym Drawsku na zdjęciu z lat 1920-25

basteje ziemne. W 1758 roku zamek został opuszczony po tym, jak zniszczył go pożar. W 1784 roku rozpoczęto rozbiórkę niszczejącej budowli, wykorzystując cegłę do budowy kościoła.

W latach 60-tych XX wieku przeprowadzono badania archeologiczne i zabezpieczono ruiny przed dalszymi zniszczeniami. Obecnie, jako malowniczo położona trwała ruina, zamek jest udostępniony do zwiedzania turystom. W 1994 roku zamek stał się własnością prywatną. Zamkowy dziedziniec został wyrównany i uporządkowany. Wzniesione zostały drewniane budynki nawiązujące do dawnej zabudowy. Na przełomie XIV i XV stulecia fałszowano tutaj pieniądz.