amek w Przezmarku wzniesiono w miejscu pruskiego grodu na wąskim półwyspie jeziora Mołtawa Wielka, co zapewniało naturalne walory obronne. Półwysep odcięto szerokim i głębokim przekopem wypełnionym wodą, dodatkowo podnosząc walory obronne terenu. Pierwsze, drewniano-ziemne umocnienia powstały około 1274 roku z inicjatywy Zakonu Krzyżackiego, a zarządzał nimi początkowo zakonny ekonom, a od 1320 roku prokurator.
W latach 1316-1331, za sprawą komtura Dzierzgonia oraz wielkiego szatnego Zakonu Lutera, księcia Brunszwiku, rozpoczęto budowę murowanego zamku. Powstało dwuczłonowe założenie rozdzielone nawodnioną fosą. W południowej części wzniesiono zamek główny, a w północnej – nieregularne przedzamcze.
Zamek główny zbudowano na planie prostokąta o wymiarach 47x73m. Początkowo posiadał jedynie dwukondygnacyjne, podpiwniczone skrzydło ""wielki dom"" o wymiarach 12x61m przy wschodniej kurtynie. Tą wielkość uzyskało zapewne po rozbudowie w 1359 po podniesieniu rangi zamku. Skrzydło wzniesiono z cegły na kamiennym fundamencie. Na piętrze mieściła się kaplica oraz wielka sala, być może kapitularz. Piwnice dzieliły się na dwa pomieszczenia zwieńczone sklepieniami krzyżowymi, podtrzymywanymi przez rząd granitowych filarów. Po zewnętrznej stronie kurtyny południowej wzniesiono ośmioboczną potężną wieżę.
fot. ZeroJeden, VII 2002
Wiódł od niej ganek do wieży latrynowej przy jeziorze. Brama wjazdowa umieszczona była w murze północnym. W północno-wschodnim narożniku umieszczono kwadratową wieżyczkę mającą osłaniać wjazd. W piwnicy i przyziemiu wieżyczki znajdował się prawdopodobnie skarbiec, o czym mogą świadczyć jej zachowane grube mury. Przypuszczalnie podobna wieżyczka znajdowała się w narożniku północno-zachodnim. Zamek główny od wschodu otaczał niższy mur tworzący obszerne międzymurze. Brama znajdowała się w narożniku północno-zachodnim i miała nietypowy skośny kształt uwarunkowany zapewne warunkami terenowymi. Od podzamcza zamek oddzielony był szeroką obmurowaną fosą. Wjazd prowadził przez zwodzony most. Do dziś pozostały jedynie fundamenty oraz mury przyziemia i ziemne umocnienia. W pozostałościach skrzydła wschodniego widoczne są ślady obszernej sali z dziewięcioma czworobocznymi granitowymi filarami. Nad jeziorem, od strony południowej, zachowały się fundamenty latryny. Od strony północnej skrzydła wschodniego zachował się mur, prawdopodobnie fragment narożnej baszty. W północnym skrzydle zachowane są relikty bramy wiodącej z mostu połączonego z podzamczem na dziedziniec głównego zamku. Cały zamek główny otoczony był stosunkowo niskim murem dodatkowo umacniającym od strony jeziora.
Podzamcze miało plan dostosowany do kształtu półwyspu. Od lądu oddzielone było szeroką fosą. Po zewnętrznej północnej stronie fosy znajdowało się umocnione przedbramie. Wjazd wiódł długim mostem wspartym na kamiennych filarach. Około roku 1329 podczas
fot. ZeroJeden, XII 2006
rozbudowy zamku prokuratorskiego w narożniku północno-wschodnim wzniesiono kwadratową wieżę o siedmiu kondygnacjach i wysokości 35m. Najwyższe poziomy miały charakter wartowniczy i obronny. Na niższych kondygnacjach znajdowały się pomieszczenia mieszkalne. Najniższe piwniczne pomieszczenie pełniło role więzienia. Narożnik północno-zachodni podzamcza broniła cylindryczna wieża wysunięta przed lico muru. Wjazd prowadził przez usytuowaną w północnym murze wieżę bramną. Podzamcze miało charakter gospodarczy i jego zabudowę stanowiły drewniane lub ryglowe budynki. Zapiski z 1399 roku wspominają o znajdującej się na podzamczu kaplicy pod wezwaniem św. Anny. Z wielobocznego przedzamcza ocalała do dziś czworoboczna wieża, usytuowana w narożniku północno-wschodnim. Oprócz wieży zachował się także budynek dawnego spichlerza o rzucie prostokąta.
Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku zamek w Przezmarku poddał się wojskom polskim bez walki. Po zawarciu pokoju w 1411 zamek zwrócono Zakonowi Krzyżackiemu. Kolejna wojna tzw. głodowa pomiędzy Polską i Zakonem ma miejsce w 1414 roku. Wojska polskie zdobywają zamek w Przezmarku oraz zdobywają i palą zamek w Dzierzgoniu. Zniszczenia Dzierzgonia musiały być poważne, bo w 1437 jego konwent przeniesiono do Przezmarku. Spowodowało to konieczność rozbudowy zamku. Powstało skrzydło północne. O dwie kondygnacje podwyższono skrzydło wschodnie i dostawiono do niego dwupoziomowy krużganek. W 1359 roku zamek stał się siedzibą wójta podległego komturowi Dzierzgonia. Po wojnie z Polską, od 1414 roku, zamek stanowił siedzibę
fot. ZeroJeden, XII 2006
komtura i konwentu dzierzgońskiego.
Podczas wojny trzynastoletniej zamek w Przezmarku zostaje zajęty 10 lutego 1454 przez wojska miast Elbląga. Krzyżacy odzyskali go już w październiku. Po II pokoju toruńskim Przezmark pozostał w granicach Prus Zakonnych. W latach 1508-27 zamek czasowo znalazł się w posiadaniu biskupów pomezańskich. Po 1527 roku książę Prus Albrecht umieścił w Przezmarku główny zarząd domenami książęcymi. W 1525 roku książę Albrecht oddał zamek w ręce prywatne. W latach 1584-85 ma miejsce przebudowa zamku na zlecenie margrabiego Jana Jerzego. Pracami kierował książęcy architekt Blasius Berwart. Gotyckiej warowni nadano cechy rezydencjonalne kosztem obronnych. Powstało skrzydło południowe oraz zachodnie, które jednak nie zajmowało całej zachodniej kurtyny. Budynki zwieńczono ozdobnymi szczytami a elewacje uzyskały duże prostokątne okna. Rozbudowano podzamcze oraz wzmocniono przejazd bramny. Zamek otoczono elementami nowożytnych fortyfikacji przystosowanych do użycia broni palnej.
Już w połowie
fot. ZeroJeden, V 2016
XVII wieku nastąpiło pierwsze zawalenie się zamkowych murów. W czasie „potopu” był wykorzystywany przez Szwedów jako miejsce zaopatrzenia. Następnie stał się siedzibą lokalnej administracji. W XVIII wieku mieścił urzędy ziemskie, później popadł w ruinę. Pierwsze rozbiórki w celu pozyskania materiałów budowlanych nastąpiły już w 1717 roku. Szczególnie intensywne prace rozbiórkowe miały miejsce pod koniec XVIII wieku. W miejscu północnego przyczółka chroniącego wjazd wzniesiono ewangelicki kościół.
Badania archeologiczne przeprowadzono już w latach dwudziestych XX wieku, ale były niepełne. Wykonano wtedy część prac zabezpieczających i rekonstrukcyjnych. Pierwsze prace konserwatorskie zamkowych ruin przeprowadzono w latach 1935-36. Po II wojnie światowej w 1958 roku władze konserwatorskie oddały w użytkowanie Zakładom Gazowniczym dobrze zachowaną wieżę z terenu przedzamcza i zaadaptowano na ośrodek wczasowy. W 2000 roku ruiny przeszły w ręce prywatne. Ich obecny właściciel na podzamczu na miejscu dawnej kuchni postawił swój dom. Zwiedzanie zamkowych ruin jest możliwe po uzyskaniu zgody właściciela z czym nie jest problem.
Obecnie najlepiej zachowanym elementem gotyckiego zamku jest kwadratowa wieża stojąca w północno-wschodnim narożniku podzamcza. Zdobią ją blendy, gzymsy oraz wzór w formie rombów z zendrówek. Z zamku głównego oddzielonego obecnie suchą fosą pozostały jedynie porośnięte chaszczami ruiny. Zachowały się sięgające 10m mury skrzydła wschodniego oraz pozostałości narożnej północno-wschodniej wieżyczki mieszczącej skarbiec.
fot. ZeroJeden, XII 2006
Zobaczyć można częściowo odgruzowane piwnice z rzędem dziewięciu granitowych filarów oraz ślady krzyżowo-żebrowych sklepień. W skrzydle północnym ocalały fragmenty bramy.
Włącz 3D
mek 
