Zamek w Oleśnicy

asztelański gród drewniano-ziemny w Oleśnicy istniał już na początku XIII wieku. Na przełomie XIII i XIV wieku w obrębie jego umocnień wzniesiono cylindryczną wieżę o średnicy 11 metrów. Pierwsze wzmianki o Oleśnicy pochodzą z 1189 roku, gdzie wymieniana jest jako osada targowa na szlaku z Wrocławia do Kalisza. W 1245 roku gród staje się siedzibą kasztelana, a dziesięć lat później otrzymuje prawa miejskie od księcia wrocławskiego Henryka III.

Na początku XIV wieku utworzono księstwo oleśnickie, co spowodowało rozbudowę siedziby książęcej. Przed połową XIV wieku książę Konrad I Namysłowski wzniósł duży zamek na planie zbliżonym do kwadratu o boku prawie 50 metrów. Konrad doszedł do słusznego wniosku, że władcy z ambicjami nie wypada mieszkać byle gdzie i postanowił postawić sobie rezydencję, która nie tylko przyćmi lokalną konkurencję, ale i zapewni mu należne miejsce w annałach historii. Zamek posiadał główne, dwukondygnacyjne skrzydło mieszkalne wzdłuż północno-zachodniej kurtyny murów (o wymiarach 15x47 m) oraz mniejsze skrzydło w narożniku południowo-zachodnim. W narożniku południowym znajdowała się czworoboczna wieża, a cylindryczna wieża (pozostałość po wcześniejszym grodzie) umieszczona w narożniku wschodnim broniła wjazdu umieszczonego w kurtynie północno-wschodniej. 

Robert Weber, Schlesische Schlosser, 1909

Zamek, mimo połączenia z fortyfikacjami miejskimi, zachował swoją odrębność. Warownia powstała z cegły, solidnie posadzonej na kamiennym fundamencie. Mury miały grubość trzech metrów od zewnątrz i dwóch od strony dziedzińca. Prace budowlane podejmowano jeszcze przed końcem XIV wieku.

Po śmierci w 1492 roku ostatniego z Piastów oleśnickich, Konrada X Białego, zamek przeszedł w ręce czeskie, stając się własnością Władysława Jagiellończyka. W 1542 roku książę Jan z Podiebradu rozpoczął renesansową przebudowę, przekształcając skrzydło północno-zachodnie. Zmianie uległo skrzydło pł-zach oraz cylindryczna wieża, którą nadbudowano o część ośmioboczną z widokową galerią. Zniesiono nowe skrzydło pałacowe zwane ""domem wdów"", a wieżę cylindryczną nadbudowano ośmiobocznie i zwieńczono renesansowym hełmem. Prace kontynuował jego następca książę Karol II w latach 1585-1610, zatrudniając architekta Bernarda Neurona. Przy wieży cylindrycznej powstały dwa nowe skrzydła - najpierw południowo-wschodnie, później północno-wschodnie z bramą wjazdową, które połączone zostało z domem wdów. Zbudowano przedbramie z nietypowym prostokątnym barbakanem mieszczącym kazamaty. Budynki otrzymały wysokie dwuspadowe dachy z renesansowymi szczytami. Od strony dziedzińca zamkowe skrzydła obiegały bogato zdobione ganki a elewacje ozdobiono dekoracjami sgraffitowymi.

W latach 1613-1616 zbudowano kryty ganek, łączący zamek z kościołem parafialnym, gdzie znajdowała 

Zamek w Oleśnicy na pocztówce z 1918 roku

się loża książęca. Niewielkie prace budowlane nadające zamkowi elementy dekoracji barokowej prowadzono w XVII i XVIII wieku, a w XIX wieku przebudowano skrzydło północno-wschodnie. W latach 1896-1901 zamek odrestaurowano, przywracając mu wygląd renesansowy pod kierownictwem J. Maasa.

Podczas II wojny światowej zamek podupadł, jednak odbudowa w latach 1970-1976 przywróciła mu dawną świetność. Obecnie w zamku znajdują się muzeum oraz inne placówki kulturalne. Zamek w Oleśnicy to jeden z największych i dobrze zachowanych obiektów renesansowych na Śląsku. Składa się z czterech skrzydeł na planie nieregularnego czworoboku z dziedzińcem pośrodku. We wschodnim narożniku znajduje się wieża zwieńczona baniastym hełmem. Duże wrażenie robi renesansowy wystrój bogato zdobione krużganki i galerie oraz mnogość ciekawych detali architektonicznych.

Pokaż na mapie