amek Ogrodzieniec, usytuowany na skalistym wzgórzu zwanym Górą Janowskiego, na wschód od miejscowości Ogrodzieniec, posiada bogatą i wielowarstwową historię.
Pierwsze ślady osadnictwa na tym terenie datowane są na przełom XII i XIII wieku, gdzie prawdopodobnie istniało drewniano-ziemne założenie obronne, zwane ""Wilczą Szczęką"", które mogło pełnić funkcję strażnicy granicznej. Istnieje również hipoteza, że pierwszy gród znajdował się na sąsiedniej górze Birów, gdzie odkryto relikty drewnianego grodu. Warownia ta mogła ulec zniszczeniu podczas najazdu Tatarów w 1241 roku. Termin ""Ogrodzieniec"" sugeruje, że już wtedy miejsce to było obwarowane.
Murowana warownia powstała w połowie XIV wieku z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego, w stylu włoskiego gotyku.
fot. ZeroJeden, VI 2005
Zamek stanowił element systemu obronnego oddzielającego Koronę od Śląska. Kazimierz Wielki nadał dobra ogrodzienieckie marszałkowi Królestwa Polskiego, Przedborowi z Brzezia. Zamek w tym czasie był uszkodzony i wymagał odbudowy, która została przeprowadzona, możliwe, że wcześniej drewniany zamek uzyskał wtedy murowane elementy obronne. Warownia zajmowała wówczas najwyższą partię skał i prawdopodobnie składała się z murów obwodowych oraz drewnianej zabudowy dziedzińca. Od północnego-wschodu, gdzie stok opadał łagodniej, mógł istnieć wał lub mur obronny. Wjazd prowadził przez szczelinę w skałach po wschodniej stronie.
Po śmierci Przedbora, w 1386 roku, król Władysław Jagiełło nadał zamek cześnikowi krakowskiemu, Włodkowi z Charbinowic herbu Sulima. W XV wieku, prawdopodobnie za czasów Sulimów, zamek został rozbudowany. Wzniesiono trzykondygnacyjną mieszkalną wieżę na wschodniej skale oraz skrzydło mieszkalne na południowej. Na dziedzińcu umieszczono cysternę na wodę, choć mogła istnieć już wcześniej.
fot. ZeroJeden, V 2005
Kroniki krzyżackie wspominały o twierdzy w tych czasach.
W 1470 roku zamek zakupił Imram i Piotr Salomonowicze, bogaci mieszczanie krakowscy, a następnie przechodził w ręce Rzeszowskich, Pileckich, Chełmskich i Bonerów.
W pierwszej połowie XVI wieku właścicielem Ogrodzieńca został Seweryn Boner, który w latach 1530-1545 dokonał gruntownej przebudowy gotyckiej warowni w okazałą renesansową rezydencję obronną. Powstało skrzydło północne, powiększono południowe, które otrzymało dwie wieże, a w miejscu dawnej bramy wzniesiono trzecią wieżę bramną ze zwodzonym mostem. W wieży bramnej urządzono kaplicę na trzeciej kondygnacji. U stóp zamku rozciągało się rozległe podzamcze o celach gospodarczych i rozrywkowych. W latach 1550-1560 do zamku średniego dobudowano pięciokondygnacyjny budynek, tzw. ""Kurzą Stopkę"", z kazamatami i pomieszczeniami mieszkalnymi. Rozbudowę kontynuował syn Seweryna, Stanisław, który wzniósł skrzydło zachodnie, a do południowego dobudował ""kurzą nogę"" na zewnątrz murów zamkowych,
fot. ZeroJeden, IV 2009
budynek ten posiadał pięć kondygnacji i na każdej z nich umieszczono strzelnice.
W XVI wieku zamek pełnił funkcję przede wszystkim rezydencji, a nie obiektu obronnego. Kolejny właściciel, Mikołaj Ligęza, podniósł obronność zamku od południa, wznosząc obok ""kurzej nogi"" beluardę. W 1587 roku zamek został zdobyty przez wojska arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, jednak nie ucierpiał znacząco. Potem był własnością Firlejów, a w połowie XVII wieku Andrzej Firlej dokonał niewielkich prac budowlanych i zmienił wystrój zamku na barokowy.
Podczas potopu szwedzkiego zamek został opanowany przez Szwedów, ale również nie ucierpiał. Po ich wycofaniu zamek objął kasztelan krakowski Stanisław Warszycki, który otoczył podzamcze murem z bramą wjazdową i wzniósł w jego obrębie stajnię i wozownię. Stanisław Warszycki, znany z surowego traktowania poddanych, zapisał się także jako obrońca Częstochowy i uczestnik walk ze Szwedami.
Od 1702 roku rozpoczął się upadek zamku. Wojska szwedzkie Karola XII, wycofując się,
fot. Konrad Kłos, 1914
podpaliły rezydencję. Ówcześni właściciele, Męcińscy, nie podjęli się kosztownego remontu i zamek popadał w ruinę. W 1784 roku zrujnowane zabudowania kupił Tomasz Jakliński. W 1810 roku ostatnia właścicielka Ogrodzieńca, siostra Jaklińskiego, ostatecznie opuściła zamek. Od tej pory był on traktowany jako źródło budulca.
W początkach XX wieku teren z ruinami zakupił chłop, co nie zmieniło przeznaczenia ruin. W okresie międzywojennym, z inicjatywy Aleksandra Janowskiego, stopniowo wykupywano teren zamkowy i przystąpiono do zabezpieczania posiadłości.
Po drugiej wojnie światowej, w latach 1949-1973, zamek został zabezpieczony jako trwała ruina i udostępniony turystom. Zamek wraz z otoczonym murem przedzamczem zajmował około 3 ha.
Włącz 3D
mek Ogrodzieniec, usytuowany na skalistym wzgórzu zwanym Górą Janowskiego, na wschód od miejscowości Ogrodzieniec, posiada bogatą i wielowarstwową historię.
