uiny zamku Dybów znajdują się w Toruniu,w dzielnicy Podgórz, na lewym brzegu Wisły, w pobliżu drogowego mostu im. Józefa Piłsudskiego. Obok przebiega międzynarodowy niebieski szlak turystyczny prowadzący z Torunia do Suchatówki.
Historia zamku związana jest z pokojem mełneńskim zawartym w 1422 roku, na mocy którego król Władysław Jagiełło odzyskał ziemie na lewym brzegu Wisły, które wcześniej książę mazowiecki Konrad podarował Krzyżakom w 1230 roku. Zamek w Dybowie zbudowano w latach 1423-1435.
Budowę zamku rozpoczęto w 1423 roku naprzeciwko krzyżackiego Torunia. W latach 1423-1425 powstał czterokondygnacyjny dom mieszkalny zbudowany z cegły palonej (tzw.
fot. ZeroJeden, X 2014
palcówki) na planie prostokąta o wymiarach 44,7 x 13,3 m. Budynek był podpiwniczony i przykryty dwuspadowym dachem. Piwnice były sklepione i miały drewnianą podłogę, co sugeruje, że wykorzystywano je jako pomieszczenia magazynowe lub gospodarcze. Na parterze znajdowały się pomieszczenia gospodarcze, a na pierwszym piętrze trzy reprezentacyjne izby, z których środkowa – pełniąca funkcję wielkiej sali – miała dwa duże okna po obu stronach wejścia. Najwyższa kondygnacja służyła jako magazyn. Elewacją frontową była ściana południowa, zdobiona blendami, przepruta gotyckimi, nieregularnie osadzonymi oknami i otworami wentylacyjnymi, z umieszczonymiw niej ostrołukowymi wejściami na parter oraz piętro. Wnętrza domu prawdopodobnie otynkowano i wykończono ozdobnymi malowidłami. Od północnego zachodu wzmacniała go ukośna szkarpa, która mogła pełnić funkcje latrynowe lub obronne przy furcie prowadzącej ku Wiśle. Niepotwierdzone badania wskazują, że narożnik północno-wschodni mogła strzec cylindryczna wieża.
Po 1431
fot. ZeroJeden, III 2002
roku budynek wkomponowano w obwód murów obronnych, wzniesionych z cegły na kamiennym granitowym cokole. Pierwotnie zwieńczone blankami i posiadające ganek strzelniczy. Całość otoczono mokrą fosą. Wjazd prowadził od południa po drewnianym moście przerzuconym nad fosą. Strzegła go wysunięta wieża bramna. Była to trójkondygnacyjna budowla na planie czworokąta z rozbudowanym przedbramiem. W murze północnym umieszczono furtę skierowaną ku Wiśle, stanowiącą dodatkowe wejście. Prostokątny dziedziniec powstał od strony południowej domu mieszkalnego i miał wymiary 52 x 28 m. Zamek prawdopodobnie posiadał wieżę sygnalizacyjno-obronną, której śladów dotychczas nie odnaleziono. W źródłach historycznych zamek Dybów wspomniano w 1425 roku w związku z wizytą króla Władysława Jagiełły.
Obok zamku dynamicznie rozwijała się osada, nazywana Dybowem, Nową Nieszawą lub Nieszawą, stanowiąca konkurencję dla Torunia. Granica państwowa przebiegała środkiem koryta Wisły, a zamek pełnił rolę strażnicy królewskiej. W 1431 roku zamek został zdobyty przez Krzyżaków z pomocą toruńskich mieszczan. Do 1435 roku stacjonowała w nim załoga krzyżacka.
Po 1435 roku mury zamku zostały podwyższone i wybito w nich strzelnice. Narożniki murów zwieńczono cylindrycznymi wieżyczkami o zewnętrznej średnicy 3 metrów. Około roku 1450 podwyższono mury i wykonano nowe ganki obronne. W trzech narożnikach założono cylindryczne wieżyczki wsparte na wspornikowych występach ceglanych o średnicy 3m nakryte stożkowymi dachami. Wzmocniono wieżę bramną poprzez wykucie nowych
fot. ZeroJeden, X 2014
strzelnic.
W 1454 roku król Kazimierz Jagiellończyk przebywający na zamku nadał ""Statuty nieszawskie"" rozszerzające prawa szlachty. W 1456 Nieszawę i zamek w dzierżawę otrzymał Jan Kościelecki jednocześnie otrzymując godność starosty nieszawskiego. W 1460 roku król Kazimierz Jagiellończyk, z powodu wsparcia udzielonego przez Toruń podczas wojny trzynastoletniej, zdecydował o przeniesieniu osady Dybów w górę Wisły, w miejsce dzisiejszej Nieszawy.
Do 1466 roku zamek dybowski był siedzibą burgrabiego królewskiego, a po II pokoju toruńskim stał się siedzibą starostów królewskich. Powstała tu także komora celna. Komora celna i handel zbożem przez starostów spowodował potrzebę przebudowy zamku. Część pomieszczeń zaadaptowano na spichlerze magazyny solne i gorzelnie. W 1512 roku zamek znalazł się w rękach rady miasta Torunia tytułem zastawu dla króla Zygmunta Starego.
Upadek zamku rozpoczął się w czasie wojen szwedzkich. W 1656 roku szwedzki komendant twierdzy usiłował wysadzić zamek w powietrze.
Zamek Dybów naprzeciwko Torunia na sztychu Erika Dahlbergha z dzieła Samuela Pufendorfa 'De rebus a Carolo Gustavo gestis', 1656 rok
Zamek nie uległ zagładzie, ale doznał trwałych zniszczeń. Przed wycofaniem się Szwedzi jak to mieli w zwyczaju spalili zamek doszczętnie go niszcząc. W 1727 roku podczas lustracji zamek wymieniany jest jako ruina.
W 1703 roku, podczas kolejnego oblężenia Torunia przez wojska szwedzkie króla Karola XII, zamek został zamieniony na redutę, z której ostrzeliwano miasto, co spowodowało dalsze zniszczenia. Z tego powodu zburzona została wieża wartownicza oraz uszkodzona część mieszkalna i stropy górnej kondygnacji zapadły się do piwnic. W 1793 roku po II rozbiorze Polski zamek został zajęty przez wojska pruskie. W roku 1813 ponownie wykorzystano go do celów obronnych, gdy 40-osobowy oddział francuski pod dowództwem por. Savary przez prawie trzy miesiące stawiał dzielny opór rosyjskiej ofensywie, kapitulując dopiero po całkowitym poddaniu miasta. Podczas oblężenia przez Rosjan stała już tylko wieża czworograniasta z murem
fot. ZeroJeden, X 2014
szerokim, od strony Wisły muru nie było.
W 1848 roku teren zamku został włączony do fortyfikacji miejskich. W murach obwodowych wybito przyziemne strzelnice przystosowane dla ówczesnej artylerii, a zamek zyskał obwałowanie typu kleszczowego. W latach 30. XIX wieku powstał plan przekształcenia zamku dybowskiego w część systemu fortyfikacji miejskich, którego z różnych względów nigdy nie zrealizowano, choć budowlę zdążono otoczyć wałami, a w murach wybito otwory strzeleckie.
W 1936 roku prowadzono tu prace konserwatorskie. W latach 1971-1972 przeprowadzono prace zabezpieczające obiekt w ramach tzw. trwałej ruiny. W latach 1967-70 przeprowadzono prace konserwatorskie. Podwyższono i zabezpieczono mury odrestaurowano wieżę bramną.
Do dziś zachowały się mury obwodowe prawie w pełnej wysokości, ślady trzech cylindrycznych zwieńczeń narożnych wieżyczek, ruiny wieży bramnej (zrekonstruowanej w latach 70-tych) oraz ściany zachodnia i południowa budynku mieszkalnego. Na zamkowym dziedzińcu znajdują
Południowy mur najstarszej części zamku, fot. JAPCOK, III 2002
się dwie zasypane studnie młodsze jednak od zamku. Zachował się pełen obwód murów obronnych z pozostałościami cylindrycznych wieżyczek narożnych, a także wieża bramna. Obecnie dostępne są schody prowadzące na zaizolowaną warstwą papy i nadmurowaną koronę murów z wydeptaną przez turystów ścieżką. Z budynku mieszkalnego do dziś pozostały zasypane piwnice, fragment ściany południowej o wysokości około 11 metrów i niewielka część ściany północno-zachodniej domu gotyckiego. Teren ruin jest ogólnie dostępny.
W 2013 roku na dziedzińcu zamkowym zorganizowano wystawę starych samochodów przez właściciela Muzeum Motoryzacji i Techniki w Otrębusach.
W 2014 roku ruina została wydzierżawiona Fundacji Zamek Dybów i Gród Nieszawa, która ożywiła zabytek organizując wydarzenia kulturalne i edukacyjne. W połowie 2019 działalność fundacji stanęła pod znakiem zapytania, a powodem są oczywiście pieniądze. Od tego czasu ruina pozostaje bez gospodarza, który dbałby o jej stan i porządek (2022).
Włącz 3D
iny zamku Dybów znajdują się 
