Zamek w Żarach

oczątki rycerskiej siedziby w Żarach można łączyć z rodem von Packów, pochodzącym z Miśni, którzy panowali na tych terenach od 1280 roku, lub z ich wcześniejszym gospodarzem, zmarłym w tymże roku 1280, Czechem Albrechtem Dewinem. Pierwotny gród znajdował się w północno-zachodnim narożu miasta, w granicach księstw Dolnego Śląska.

Murowany zamek zaczęto wznosić pod koniec XIII wieku, prawdopodobnie przez rodzinę von Packów. W pierwszej fazie funkcjonowania składał się z czworoboku murów wzniesionych na planie prostokąta o wymiarach 31x34 metry oraz trójkondygnacyjnego domu mieszkalnego o wymiarach 11x34 metry, usytuowanego wzdłuż kurtyny północnej. Zamek miał plan czworoboku, wzniesiony był z kamienia i cegły. Budynek mieszkalny był dostawiony do muru północnego, a brama wjazdowa znajdowała 

Północna elewacja zamku a w głębi północne skrzydło pałacu, fot. JAPCOK, V 2004

się tuż obok niego w murze wschodnim. Dom mieszkalny był podpiwniczony, a dolna kondygnacja była kamienna, następne dwie wzniesiono z cegły w układzie wendyjskim. W tamtej postaci zamek nie posiadał wieży.

W pierwszej połowie XIV stulecia gotycki zamek należał do różnych rodzin rycerskich, by w 1355 roku przejść jako wiano w ręce rodu śląsko-łużyckiego Bibersteinów. Nie był on jednak ich główną siedzibą, podlegał władzy lokalnego starosty. Pierwsza rozbudowa, finansowana przez von Bibersteinów, miała miejsce w połowie XIV wieku. Powstało wtedy zachodnie skrzydło oraz ceglana wieża czworoboczna, ulokowana w południowej części obwodu.

Kolejna poważna przebudowa miała miejsce w drugiej tercji XV wieku. Prawdopodobnie w tym okresie w południowo-wschodnim narożniku stanął kolejny, trzykondygnacyjny budynek z piwnicami, fundamentami i przyziemiem kamiennymi, a wyżej wzniesiony z cegły w układzie gotyckim. W tym okresie wnętrza zamku otrzymały bogatą ornamentykę, szczególnie w sklepionej gwieździście trójprzęsłowej 

Zamek na widokówce z okresu międzywojennego

Sali Wielkiej, gdzie pierwotnie znajdowało się około 90 herbów szlachty śląskiej.

W 1558 roku zamek wraz z okolicznymi dobrami nabył Baltazar von Promnitz i wkrótce przekształcił go w renesansową rezydencję. W połowie XVI wieku od strony dziedzińca upiększono arkadami skrzydło południowe i wschodnie, co nadało mu cechy renesansowe.

W latach 1710-1726 spadkobiercy Baltazara wznieśli w sąsiedztwie zamku okazały pałac, zaprojektowany przez J. G. Simonettiego, który odtąd pełnił funkcję ich głównej siedziby. W tym czasie na dworze żarskim Edwarda II von Promnitz przez kilka lat przebywał gościnnie Georg Philipp Telemann.

Opuszczoną przez gospodarzy warownię w XIX stuleciu adaptowano na więzienie, które funkcjonowało do 1935 roku. Następnie przez krótki okres mieściło się w niej muzeum. Po wojnie zamek przez blisko 50 lat stał bez gospodarza, częściowo zdewastowany. W latach 60-tych planowano zagospodarowanie gmachu z przeznaczeniem na miejskie centrum kultury, jednak projekt ten nie 

Zamek w Żarach na zdjęciu z 1918 roku

został zrealizowany. Ratunek dla zamku miał przyjść z początkiem lat 90-ych, kiedy trafił w ręce prywatne, ale do chwili obecnej (2024 r.) niewiele się zmieniło i obiekt wciąż czeka na lepsze dla siebie czasy.

Do czasów współczesnych zamek zachował się w dobrym stanie, choć blisko 50-letni okres bez gospodarza odcisnął swoje piętno na jego kondycji. Z dawnej świetności przetrwał oryginalny, arkadowy dziedziniec, gotyckie oraz renesansowe polichromie, a także resztki zdobień sgraffitowych. Stojący obok zamku pałac Promnitzów wygląda niestety znacznie gorzej, jest po pożarze. Wejście na teren zamku i do pałacu możliwe jest tylko przy okazji organizacji w ich wnętrzach miejskich wydarzeń kulturalnych.