Zamek w Wolborzu

ierwsza wzmianka o Wolborzu pochodzi z 1136 roku, gdzie miejscowość wymieniana jest jako uposażenie arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. W źródłach pisanych z drugiej połowy XII wieku ""Castrum"" Wolbórz pojawia się jako własność biskupów włocławskich, prawdopodobnie jako gród kasztelański, obok którego rozwinęła się osada targowa.

Około połowy XIV wieku, z inicjatywy biskupa Macieja z Gołańczy (lub jego bratanka, również biskupa, Zbyluta), wzniesiono murowany zamek. Badania 

Plan miasta z 1824 roku z zaznaczonym terenem zamkowym [źródło]

wykluczyły hipotezę, że powstał on na miejscu wcześniejszego grodu. Skąpa ilość informacji uniemożliwia odtworzenie pierwotnego wyglądu założenia. Jednak położenie zamku na podmokłych łąkach i późniejsze opisy sugerują, że był to obiekt wzniesiony na planie regularnego czworoboku z budynkami wzniesionymi na kurtynach. Do budowy użyto cegły, a fundamenty i podmurówkę wykonano z kamienia. Kolejni biskupi włocławscy dbali o zamek, stopniowo go rozbudowując i bogato wyposażając. Pierwotnie zamek posiadał wieżę.

Przełom XVI i XVII wieku to okres świetności wolborskiego zamku. Posiadał kształt regularnego czworoboku z narożnymi wieżyczkami. W latach 1623-1631 rozbudowany przez biskupa A. Lipskiego, otoczony murami z czterema narożnymi basztami. Posiadał trzykondygnacyjną wieżę. Otoczony był fosą, a wjazd prowadził przez most zwodzony i umocnioną bramę. Obok znajdował się tzw. Zamek Dolny, pełniący funkcję zaplecza gospodarczego. Wolbórz stanowił w tym okresie jedną ze wspanialszych biskupich rezydencji w kraju.

W 1671 roku zamek został zniszczony przez pożar, ale szybko go odbudowano. Użytkowano go przez kolejne 100 lat. Dopiero następny pożar z 1776 roku spowodował, że został opuszczony przez biskupa Antoniego Ostrowskiego, który przeniósł 

Zdjęcie lotnicza, fot. ZeroJeden, IV 2022

się do wzniesionego obok pałacu.

Opuszczony w końcu XVIII wieku zamek popadł w ruinę i został doszczętnie rozebrany na cegłę. Pozostał po nim jedynie nasyp ziemny ulokowany na zachodnim skraju dawnej owalnicy miejskiej. W istniejących na miejscu dawnego zamku zabudowaniach zachowały się fragmenty ścian obronnej budowli.