amek w Nowym Wiśniczu powstał prawdopodobnie około połowy XIV wieku z inicjatywy Jana Kmity, a pierwsze wzmianki o nim w dokumentach pochodzą z końca tego stulecia. Początkowo był to zapewne prostokątny obwód murów obronnych o wymiarach 30x50 metrów z kwadratową wieżą w narożniku wschodnim i być może okrągłą basztą w narożniku północnym. Zabudowa mieszkalna i gospodarcza była drewniana. W XIII wieku Wiśnicz był w posiadaniu rodu Gryfitów, a następnie przeszedł na własność
fot. ZeroJeden, VI 2000
klasztoru staniąteckiego.
Na przełomie XV i XVI wieku zamek rozbudowano do formy czteroskrzydłowej z trzema wieżami, otoczonej fortyfikacjami ziemnymi z dwiema bramami. Po 1516 roku Piotr Kmita, marszałek wielki koronny, podniósł skrzydła mieszkalne o jedną kondygnację i dobudował czwartą narożną basteję artyleryjską. Do zewnętrznych murów skrzydła południowo-wschodniego dobudowano budynek gospodarczy, a zachodnią bramę wjazdową na dziedziniec podzamcza przekształcono w basteję. Wjazd północny umocniono bastionem. Powiększony został budynek mieszkalny, a od strony północnej stanęły dwie cylindryczne baszty, pomiędzy którymi znajdował się wjazd do zamku. Wiśnicz stał się ważnym ośrodkiem renesansu.
Po śmierci Piotra Kmity w 1553 roku zamek przeszedł na własność Barzów, a później Stadnickich. W 1593 roku kupił go Sebastian Lubomirski. W latach 1615-1621 Stanisław Lubomirski zlecił Maciejowi Trapoli barokową przebudowę i budowę fortyfikacji bastionowych. Warunki terenowe nie pozwoliły na założenie regularnego narysu bastionowego. Fortyfikacje powstały na planie pięcioboku ustawionego w taki sposób, że od strony południowej wzniesiono bastion z nasypu ziemnego. Pozostałe cztery bastiony posiadały kazamaty ze stanowiskami strzelniczymi dla dział i żołnierzy. Na narożach bastionów znajdowały się niewielkie wieżyczki obserwacyjne. Bastiony połączone były murami kurtynowymi. Najbardziej narażone kurtyny południowe wykonano z nasypu ziemnego o szerokości 12 metrów ujętego w kamienne mury. Pozostałe kurtyny wschodnia i zachodnia były kazamatowe, natomiast
fot. ZeroJeden, VI 2006
kurtyna północna była tylko murem oporowym zamykającym dziedziniec zamkowy. W bastionach i kurtynach znajdowały się pomieszczenia mieszkalne dla służby i wojska, a na wyższych poziomach dla dworzan i oficerów. W kurtynie zachodniej znajdował się długi 80-metrowy tunel, wykorzystywany jako stajnia. Całość wykonano z łamanego piaskowca.
Wjazd na teren twierdzy prowadził przez most na fosie wsparty na trzech kamiennych arkadach i bramę z portalem, usytuowaną obok jednego z bastionów. Budowla mieszkalna starego zamku zyskała charakter rezydencji z dwupiętrowymi skrzydłami, wewnętrznym prostokątnym dziedzińcem i piętrową loggią. Do wejścia w elewacji północnej dobudowano prostokątną wieżę. Stare narożne wieże odnowiono i podwyższono. Do korpusu zamkowego obok baszty wschodniej dobudowano wysoką trzykondygnacyjną kaplicę, a od strony południowej budynek kuchenny zwany „Kmitówką”. Obronę stanowiło osiemdziesiąt dział, dwustu konnych dragonów i czterysta zaciężnej węgierskiej piechoty.
W czasie potopu szwedzkiego
fot. ZeroJeden, VI 2006
Stanisław Lubomirski poddał twierdzę Szwedom, chcąc oszczędzić ją zniszczeń. Wojska jednak ogołociły zamek z wyposażenia i zdewastowały zabudowania, wywożąc 150 wozów łupów. Po wycofaniu się najeźdźcy zamek wrócił na własność Lubomirskich, jednak nie został w pełni odrestaurowany.
W połowie XVIII wieku przeszedł na własność Sanguszków, a potem Potockich i Zamoyskich. Po przejęciu przez zaborcę zamek zaczął podupadać, a w 1831 roku uległ pożarowi i został opuszczony. W 1901 roku zamek został wykupiony przez Zjednoczenie Rodowe Lubomirskich, którzy rozpoczęli remont. Od 1928 roku pracami kierował Adolf Szyszko-Bohusz, ale zostały przerwane po wybuchu II wojny światowej. Po wojnie zamek przejęło państwo, a od 1949 roku prowadzone były prace mające przywrócić mu dawny wygląd, pod kierunkiem Alfreda Majewskiego. W końcu XX wieku zamek wrócił na własność Lubomirskich.
Zamek w Wiśniczu, po przebudowie w XVII wieku, nie uległ większym zmianom i zachował się w stanie zabezpieczonej ruiny. Można zobaczyć
Tygodnik Illustrowany 1915 ze zbiorów Biblioteki Instytutu Badań Literackich PAN
budynek zamkowy z bogatym detalem architektonicznym, narożne baszty, kaplicę zamkową, fortyfikacje bastionowe i bramę wjazdową z kartuszem herbowym Lubomirskich.
Zamek w Nowym Wiśniczu od czasu gruntownej przebudowy w latach dwudziestych XVII wieku nie uległ poważniejszym przemianom i dochował się do naszych czasów w stanie zabezpieczonej ruiny. Zobaczyć możemy budynek zamkowy z bogatym detalem architektonicznym narożne baszty oraz zamkową kaplicę. Zachowały się również fortyfikacje bastionowe oraz brama wjazdowa z kartuszem herbowym Lubomirskich.
Włącz 3D
mek 
