oczątki osadnictwa w Stopnicy sięgają przełomu XI i XII wieku, co czyni ją jedną z najstarszych miejscowości ziemi sandomierskiej. Prawdopodobnie już w XIII wieku istniał tu dwór książęcy, należący do Bolesława Wstydliwego. W 1360 roku król Kazimierz Wielki nadał Stopnicy prawa miejskie, fundując również budowę murowanego zamku.
Zamek w Stopnicy powstał około 1360 roku z inicjatywy Kazimierza Wielkiego. Brak szczegółowych badań archeologicznych i architektonicznych utrudnia odtworzenie jego pierwotnego wyglądu oraz późniejszych zmian. Lustracja z początku XVII wieku wspomina o kamiennym, podpiwniczonym budynku otoczonym parkanem. Przypuszcza się, że późniejsze modernizacje wtopiły go w bryłę jednej z zamkowych oficyn.
Wraz z popularną praktyką zastawiania
zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, VII 2020
dóbr królewskich, zamek stopnicki stał się siedzibą starostów. W 1531 roku starostwo objął Marcin Zborowski. Prawdopodobnie w połowie XVI wieku miała miejsce rozbudowa założenia, w wyniku której powstał nowy, piętrowy, podpiwniczony budynek o wymiarach 17,7 x 40,8 m. Przypuszcza się również, że naprzeciwko niego wzniesiono drugi budynek, drewniany na kamiennym fundamencie.
Podczas potopu szwedzkiego w latach 1655-1660, Stopnica, jak wiele innych polskich miast i zamków, została zniszczona. W 1661 roku ówczesny starosta, Jan Klemens Branicki, odbudował zrujnowany zamek w stylu włoskim. Kolejna przebudowa miała miejsce w 1783 roku, przeprowadzona przez generała wielkopolskiego Eliasza Wodzikiego. W wyniku tych prac obiekt został powiększony i przekształcony w pałac z dwiema oficynami.
W XVIII wieku zamek popadł w zaniedbanie, ale został odnowiony w 1783 roku. Później jednak ponownie zaniedbany popadł w ruinę. Podczas działań wojennych w 1944 roku budynek spłonął, uszkodzeniu uległ dach i pierwsze piętro, zawaliły się
zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, VII 2020
sklepienia w części północnej i wschodniej.
W 1958 roku władze gminy podjęły decyzję o remoncie i adaptacji obiektu z przeznaczeniem na cele użytkowe. Prace te przekształciły go w bezstylowy, parterowy budynek. W 2009 roku, przy pomocy funduszy unijnych, rozpoczęto odbudowę mocno zaniedbanego obiektu, który kilka lat wcześniej gmina odkupiła od upadającej spółdzielni ogrodniczej.
Prace remontowe zostały ukończone w grudniu 2010 roku. Odbudowano zniszczone w czasie wojny piętro, dobudowano poddasze. Zamek w Stopnicy przeznaczono na siedzibę Gminnego Centrum Kultury. Na parterze znajduje się sala widowiskowa oraz pomieszczenia ekspozycyjne, w których prezentowane są zbiory regionalne oraz eksponaty wypożyczone z Muzeum Narodowego w Kielcach. Na piętrze umieszczono bibliotekę oraz salę multimedialną. Na poddaszu znajdują się sale klubowe i pokoje gościnne. W piwnicach funkcjonuje kawiarnia. Wokół zamku odtworzono park w stylu włoskim.
Włącz 3D
czątki osadnictwa 
