oznań, lokowany w 1253 roku, początkowo pełnił funkcję miasta, podczas gdy siedziba książąt znajdowała się na Ostrowie Tumskim. W latach 1279-1296 książę Przemysł II, dążąc do posiadania rezydencji odpowiadającej jego ambicjom i bezpieczeństwu, rozpoczął budowę zamku przylegającego do murów miejskich w zachodniej części miasta.
Początkowo zamek składał się z murów obwodowych o nieregularnym siedmiobocznym planie oraz czworobocznej wieży dostawionej do zewnętrznego lica murów w ich zachodnim narożniku, zabezpieczającej wjazd na dziedziniec. Pozostała zabudowa na dziedzińcu była drewniana. Po śmierci Przemysła II w 1296 roku, prace kontynuowali jego następcy, Wacław II, Henryk III Głogowski i Władysław Łokietek. Za czasów Wacława II zamek był siedzibą jego namiestnika.
W czasach Kazimierza Wielkiego, wzdłuż najdłuższego, północno-zachodniego odcinka
fot. ZeroJeden, III 2005
murów wzniesiono duży budynek mieszkalny o wymiarach około 18x58 metrów. Zamek poznański stał się siedzibą dworu królewskiego i areną wielu istotnych wydarzeń dyplomatycznych i dynastycznych. W 1341 roku król zawarł tu związek małżeński z Adelajdą Heską i odbyła się jej koronacja na królową Polski. Dwa lata później wyprawiono tu wesele córki królewskiej Elżbiety z Bogusławem V, pieczętując przymierze z księstwem słupskim.
Wieki XIV i XV były dla zamku okresem świetności. W 1383 roku, w czasie konfliktu zbrojnego między rycerskimi rodami Grzymalitów i Nałęczów, kasztelan nakielski Świdwa dostał się do wielkiej drewnianej izby pod zamkiem. Władysław Jagiełło bywał w Poznaniu przynajmniej 36 razy, często w towarzystwie kolejnych żon. W 1433 roku Jagiełło wyprawił w Poznaniu wesele swej siostrzenicy Eufemii Marii Mazowieckiej z księciem pomorskim Bogusławem IX. Kazimierz Jagiellończyk również gościł na zamku, a jego świta mogła liczyć nawet 1500 osób. W 1465 roku przyjmował król poselstwo szlachty pruskiej.
Widok na zdjęciu lotniczym, fot. ZeroJeden, XII 2021
Dziesięć lat później Poznań gościł niemal całą rodzinę królewską, a powodem tak licznej obecności rodziny panującej było oficjalne pożegnanie córki Kazimierza Jadwigi Jagiellonki, wydawanej za mąż za margrabiego Bawarii Jerzego Bogatego.
W roku 1493 Jan Olbracht przebywał w Poznaniu aż dziewięć miesięcy, przez co miasto pełniło w tym czasie funkcję nieformalnej stolicy kraju. W dniu 29 maja 1493 roku odebrał on hołd lenny z rąk wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Johanna von Tieffena.
Od 1314 do 1793 roku zamek był siedzibą starosty generalnego Wielkopolski i ośrodkiem jego władzy, a także siedzibą sądu grodzkiego i związanego z nim archiwum. Na początku XVI wieku zamek pilnie wymagał remontu, który przeprowadzono w latach 1502-1504 z inicjatywy Ambrożego Pampowskiego z Pępowa. W roku 1513 urodziła się na zamku królewna Jadwiga, córka Zygmunta Starego.
W 1536 roku podczas pożaru miasta również zabudowania zamkowe spłonęły, do 1565 roku zostały jednak przez Andrzeja Górkę odbudowane. W 1574 roku na zamku
fot. ZeroJeden, III 2002
gościł w drodze na koronację do Krakowa Henryk Walezy. W czasach Zygmunta III Wazy, w roku 1594, wjeżdżającego w strugach ulewnego deszczu władcę witał uroczysty orszak ze starostą generalnym Adamem Sędziwojem Czarnkowskim.
W okresie potopu szwedzkiego warownia została uszkodzona. W 1703 roku Poznań wraz z zamkiem zajęły oddziały szwedzkie, a w roku 1704 miasto było oblężone przez wojska sasko-rosyjskie. Prowadzony ostrzał miasta uczynił wówczas ogromne zniszczenia zarówno budynków mieszkalnych jak i samego zamku. Okres Wielkiej Wojny Północnej i związane z nim zbrojne konfrontacje, stacjonowanie obcych wojsk i gospodarcze wykorzystanie budynków zamkowych, a także brak jakichkolwiek inwestycji sprawiły, że w tym krótkim czasie zamek poznański niemal obrócił się w ruinę. August II przebywał w Poznaniuw pałacu biskupim.
Odbudowę przeprowadził w 1783 roku Krzysztof Raczyński, jednak już bez cech obronnych, a w budynku znalazła się siedziba sądu. W 1883 roku sąd przeniósł się do nowej siedziby, a zamek zmieniono
Zabudowania zamkowe w okresie drugiej wojny światowej
na archiwum. W okresie drugiej wojny światowej zabudowania znów zostały zniszczone. Po odbudowie w zamku mieści się Muzeum Sztuk Użytkowych. W kwietniu 2002 roku powstał Komitet Odbudowy Zamku Królewskiego w Poznaniu.W roku 2010 przystąpiono do odbudowy poznańskiego zamku, którą ukończono trzy lata później.