Zamek w Niepołomicach

iepołomice, prawdopodobnie założone w XIII wieku, zyskały na znaczeniu w XIV wieku, kiedy to Kazimierz Wielki wzniósł tam zamek. Pierwsza pisemna wzmianka o osadzie pochodzi z roku 1349. Zamek, zbudowany z cegły na kamiennych fundamentach, miał pełnić funkcję zarówno myśliwską, jak i obronną, strzegąc Krakowa od wschodu i kontrolując bród na Wiśle. Zamek powstał w latach 1340-49. Usytuowany na obrzeżach Puszczy Niepołomickiej, wchodził w skład kompleksu dóbr królewskich.

Zamek zbudowano na planie zbliżonym do czworoboku o boku niespełna 60 metrów. W narożach północno-wschodnim i północno-zachodnim wzniesiono prostokątne wieże, prawdopodobnie trzypiętrowe. Pomiędzy wieżami znajdował się mur kurtynowy z krenelażem i gankiem dla straży. Wewnątrz murów znajdowały 

Widok z lotu ptaka od południowego-wschodu, fot. ZeroJeden, X 2013

się dwa dwukondygnacyjne skrzydła: wschodnie jednotraktowe i południowe dwutraktowe. Według niektórych hipotez brama wjazdowa znajdowała się w murze zachodnim, choć niektórzy sugerują, że mogła mieścić się w wieży południowo-zachodniej. W wieży północno-zachodniej znajdowała się studnia, zapewniająca dostęp do wody podczas oblężenia. Wjazd znajdował się w murze kurtynowym zachodnim.

Prawdziwy rozkwit zamku nastąpił za panowania Władysława Jagiełły, który szczególnie upodobał sobie to miejsce ze względu na bliskość terenów łowieckich. Często organizowano tu spotkania rady królewskiej i sądy nadworne, a także wystawiano ważne dokumenty. W 1407 roku w Niepołomicach król odwołał oskarżenia względem swojej małżonki Anny Cylejskiej. W 1409 roku odbył się tu zjazd po ogłoszeniu rozejmu w wojnie polsko-krzyżackiej, podczas którego sądzono Warcisława z Gortratowic. W 1442 roku Władysław Warneńczyk zastawił Niepołomice braciom Dybaczom, co doprowadziło do przekształcenia dóbr w starostwo zastawne.

Za 

Zamek na widokówce z okresu międzywojennego

Zygmunta Starego, po 1506 roku, przeprowadzono gruntowną przebudowę zamku w stylu renesansowym. Powstało założenie czteroskrzydłowe. Do istniejących budynków dobudowano skrzydło północne (dwutraktowe) i zachodnie (jednotraktowe). Całość otoczono drewnianymi krużgankami. Bramę wjazdową przeniesiono do skrzydła południowego. W latach 20. i 30. XVI wieku pod kierunkiem mistrzów Benedykta i Bartolommea Berreciego przeprowadzono prace remontowe.

Zygmunt August kontynuował rozbudowę rezydencji, zwłaszcza po pożarze w 1550 roku. Prace, prowadzone przez Tomasza Grzymałę i prawdopodobnie Santiego Gucciego, trwały do 1571 roku. Wszystkie skrzydła zostały podniesione o jedną kondygnację, a krużganki przekształcono na murowane. W pobliżu zamku, od strony południowej elewacji założono ogrody włoskie.

Zamek pozostawał rezydencją królewską do 1586 roku, po czym został przekazany starostom. W 1637 roku Aleksander Michał Lubomirski przebudował krużganki na murowane. Podczas potopu szwedzkiego zamek został 

Krużganki zamku niepołomickiego na zdjęciu Ottona Swobody z 1939 roku

zdewastowany i ograbiony.

Około 1800 roku, w okresie zaborów, Austriacy zaadaptowali zamek na koszary. Rozebrano wtedy najwyższą kondygnację, a zachodnia elewacja otrzymała klasycystyczny wystrój. Wzmocniono mury zewnętrznymi przyporami. W latach 1825-1856 w zamku funkcjonował szpital wojskowy.

Dopiero odbudowa w końcu XX wieku przywróciła zamkowi dawny blask. W latach 90. XX wieku z piwnic zamku wywieziono wiele śmieci. Od 1991 roku zamek jest własnością gminy Niepołomice. Obecnie pełni funkcje muzealno-kulturalne, mieści Muzeum Niepołomickie i hotel.

W Muzeum Niepołomickim znajdują się ekspozycje ""Sukiennice w Niepołomicach"", ""Salon Europejski"", ""Kaplica Zamkowa"" i ""Wystawa Trofeów Myśliwskich"".

Pokaż na mapie