Zamek w Kruszwicy

amek w Kruszwicy wznosi się nad jeziorem Gopło. Najbardziej charakterystycznym elementem budowli jest wysoka na 32 metry ""Mysia Wieża"", związana z legendą o królu Popielu, który miał w niej szukać schronienia przed myszami.

Początki osadnictwa na żyznych terenach wokół jeziora Gopło sięgają epoki kamienia. We wczesnym średniowieczu Kujawy były gęsto zaludnionym regionem, o czym wspomina tzw. Geograf Bawarski, wymieniając plemienne państwo Goplan z licznymi grodami obronnymi. 

Widok na wzgórze zamkowe od południowego-zachodu, fot. ZeroJeden, IV 2005

Kruszwica, położona na wyspie jeziora Gopło, była jednym z ważniejszych grodów Goplan, a następnie ważnym ośrodkiem administracyjnym w państwie pierwszych Piastów. Gród został rozbudowany i otoczony drewniano-ziemnymi umocnieniami. Po utworzeniu państwa krzyżackiego i zajęciu Pomorza, Kruszwica stała się miastem nadgranicznym. W 1331 roku, podczas najazdu krzyżackiego, stary gród został zdobyty i zniszczony, a Kujawy znalazły się pod panowaniem Zakonu.

Po objęciu władzy przez Kazimierza Wielkiego, po zawarciu pokoju z Krzyżakami w Kaliszu w 1343 roku, Polska odzyskała Kujawy. Wtedy też z inicjatywy królewskiej w miejscu starego grodu wzniesiony został gotycki zamek założony na planie prostokąta. Zamek otoczony był wysokim, 11-metrowym murem o grubości 2,4 metra. W północno-zachodnim narożniku znajdowała się ośmioboczna, sześciokondygnacyjna wieża, pełniąca funkcję stołpu – miejsca ostatniej obrony z wejściem prowadzącym bezpośrednio z ganku obronnego biegnącego wzdłuż murów na wysokości 10 metrów. Wjazd do 

Zamek w Kruszwicy na zdjęciu z początku XX wieku

zamku znajdował się w kurtynie zachodniej w pobliżu wieży wzmacniającej jej obronę. Na zamkowym dziedzińcu początkowo znajdowała się drewniana zabudowa. W późniejszym okresie, wzdłuż muru południowego, wzniesiono murowany budynek. Zamek otoczony był fosą bronioną po zewnętrznej krawędzi częstokołem. Był siedzibą kasztelanów.

Po zakończeniu wojny trzynastoletniej i zawarciu w 1466 roku II pokoju toruńskiego, Kruszwica straciła znaczenie jako warownia nadgraniczna. Zyskała na znaczeniu jako ośrodek administracyjny, siedziba kasztelani i starostwa niegrodowego.

W XVI wieku nastąpiła modernizacja i rozbudowa zamku, będąca wynikiem pożarów w latach 1519 i 1591. Zarządzający nim starostowie wznosili nowe budynki oraz przebudowali bramę, dostosowując ją do użycia broni palnej. Wjazd do zamku prowadził przez ufortyfikowane przedzamcze z własną murowaną wieżą bramną.

W 1657 roku, wycofujący się z Kruszwicy Szwedzi spalili zamek. Od tego momentu pozostawał ruiną, wykorzystywaną jako źródło materiału budowlanego. W XIX wieku (dokładnie w roku 1896) grożąca 

Zamek na sztychu Erika Dahlbergha z dzieła Samuela Pufendorfa 'De rebus a Carolo Gustavo gestis', 1656 rok

zawaleniem wieża została podmurowana i udostępniona do zwiedzania. W tym okresie prawdopodobnie powstała romantyczna legenda o Popielu.

W XIX wieku rozebrany przez władze pruskie.

Obecnie ruiny królewskiego zamku znajdują się na półwyspie jeziora Gopło. Prócz 32-metrowej wieży zachowały się niewielkie przylegające do niej fragmenty murów oraz fundamenty domu mieszkalnego. Po przeprowadzonej w latach 50-tych XX wieku konserwacji, wieża jest udostępniona turystom. Ze szczytu roztacza się widok na jezioro Gopło i nizinę kujawską.