Zamek w Kluczborku

 Kluczborku, we wschodniej części miasta, istniał zamek. Pierwsza wzmianka o Kluczborku (""Cruceburg"") pochodzi z 1252 roku, kiedy to osada była własnością księcia wrocławskiego Henryka III. Początkowo był to ośrodek targowy na szlaku solnym z Krakowa do Wrocławia. Prawa miejskie zostały nadane Kluczborkowi w 1274 roku przez księcia Henryka IV Probusa. Po 1293 roku miasto znalazło się w księstwie głogowskim, a w 1319 roku przeszło w ręce księcia brzeskiego Bolesława III, który przyłączył je do księstwa legnicko-brzeskiego. W tym okresie w Kluczborku istniał dwór książęcy. W latach 1331-56 miasto było zastawem króla polskiego Kazimierza Wielkiego.

Pod koniec XIV wieku rozpoczęto budowę murów miejskich. Prawdopodobnie w tym samym czasie książęta brzescy wznieśli murowany zamek w pobliżu bramy 

Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, IV 2021

miejskiej. W czasie wojen husyckich (1428-34) Kluczbork został opanowany przez oddział dowodzony przez polskiego rycerza Dobka Puchałę, który łupił okolicę. Próby odbicia zamku przez książąt śląskich zakończyły się niepowodzeniem. Zamek został prawdopodobnie zniszczony w roku 1433 podczas wojen husyckich.

Od 1536 roku Kluczbork ponownie należał do książąt brzeskich, będących lennikami króla czeskiego. W 1581 roku pojawiła się pierwsza wzmianka o obowiązku miasta strzeżenia zamku. Pod koniec XVI wieku mury miejskie zostały przebudowane, a około 1590 roku książęta brzescy odbudowali zamek. Była to wówczas piętrowa budowla z gotyckimi oknami. W czasie wojny trzydziestoletniej (1618-48) miasto było wielokrotnie niszczone i plądrowane. Po śmierci ostatniego księcia z dynastii Piastów, Jerzego IV Wilhelma, księstwo legnicko-brzeskie przeszło w 1675 roku pod panowanie cesarza austriackiego.

Pod koniec XVII wieku zamek w Kluczborku popadł w ruinę. W 1720 roku został przebudowany na siedzibę administracji kluczborskich 

Fryderyk Bernard Wernher, Topografia Śląska 1744-1768

dóbr cesarskich. W połowie XIX wieku dobudowano drugie piętro, a obiekt stał się siedzibą sądu. W 1907 roku na kamiennym cokole dawnej zamkowej wieży zbudowano wieżę ciśnień z dwustopniowym dachem namiotowym. W latach 30. XX wieku, podczas prac nad poprowadzeniem ulicy poza mury miejskie, częściowo wyburzono dolną kondygnację dawnego zamku oraz XVII-wieczny królewski magazyn solny.

Obecnie w budynku stojącym na miejscu dawnego zamku w Kluczborku mieści się muzeum regionalne. Jest to dwupiętrowa budowla z wysokim poddaszem, wzniesiona na planie prostokąta. Wygięcie dłuższych boków wynika z oparcia budynku na fundamentach murów miejskich. W wyniku licznych przebudów jedynym reliktem dawnego zamku jest kamienny cokół kwadratowej, ceglanej wieży ciśnień.