amek w Gołuchowie, zlokalizowany w województwie wielkopolskim, w dolinie rzeki Trzemnej, ma swoje początki około roku 1560. Wówczas Rafał Leszczyński, wojewoda brzeskokujawski, wzniósł w tym miejscu dwór obronny.
Pierwotna budowla, wzniesiona przez Rafała Leszczyńskiego, miała charakter obronny i widać w jej rozplanowaniu wpływy średniowiecza. Była to masywna, dwupiętrowa budowla na planie prostokąta z czterema ośmiobocznymi basztami w narożach. Zabezpieczała ją fosa zasilana wodami potoku Trzemna oraz naturalne bagna i rozlewiska. Pod samym dachem posiadała ona murowane ganki strzelnicze, a wejście mieściło się w elewacji wschodniej.
W XVII wieku, po śmierci Rafała Leszczyńskiego, Gołuchów odziedziczył w roku 1592 jego najmłodszy syn Wacław. Rodzinna rezydencja nie zaspakajała jego sporych ambicji i przystąpił do jej rozbudowy. Wacław Leszczyński, zainspirowany studiami we Włoszech i Niemczech, rozbudował rodową siedzibę w latach 1600-1628. W niewielkiej odległości od starego dworu wystawił on skromny, jednotraktowy, piętrowy pałac na planie trapezu, wsparty w południowo-zachodnim narożniku pięcioboczną basztą. Do wież narożnych zamku dostawił dwa wąskie skrzydła i w ten sposób powstał
Rzut drugiej kondygnacji pierwotnego dworu w Gołuchowie według Teresy Jakimowicz [źródło]
dziedziniec z gankiem. Nowy budynek zgodnie z ówczesną modą ozdobiono od strony dziedzińca renesansowym arkadowym krużgankiem. Zamek zyskał efektowne i bogate wyposażenie wnętrz: kominki, portale, stropy i malowidła. W elewacji wejściowej, na pierwszym i drugim piętrze nad portalem głównego wejścia, między obu flankującymi je basztami, wybudowano arkadową loggię.
W 1695 roku Leszczyńscy sprzedali majątek gołuchowski rodzinie Słuszków. Częste zmiany właścicieli i brak opieki spowodował, że na początku XIX wieku zamek znajdował się w ruinie.
W 1853 roku klucz gołuchowski kupił właściciel Kórnika Tytus Działyński z myślą o przyszłej rezydencji dla swego jedynego syna Jana.
Najbardziej znacząca rozbudowa i przebudowa miała miejsce w drugiej połowie XIX wieku, gdy zamek przeszedł w ręce Izabelli z Czartoryskich Działyńskiej, która w 1872 roku została wyłączną właścicielką Gołuchowa. Wychowana w Paryżu i wszechstronnie wykształcona postanowiła zrealizować plany męża i przekształciła zamek w muzeum dla swych bogatych zbiorów grafiki i rzemiosła artystycznego. W latach 1875–1885 Izabella
Tygodnik Illustrowany 1917 ze zbiorów Biblioteki Instytutu Badań Literackich PAN
Działyńska przeprowadziła odbudowę Gołuchowa w stylu renesansu francuskiego, którym była zafascynowana. Podczas prac budowlanych rozebrano wieżę północno-zachodnią, a całość obniżono w taki sposób, że po warowni XVI-wiecznej pozostały jedynie trzy wieże o trzech piętrach mieszkalnych. Do opracowania szczegółów dekoracji architektonicznej sprowadzono artystę Augusta Maurycego Ouradou. W dekorację budynku wtopiono oryginalne, zabytkowe detale, kupowane przez Izabellę w europejskich antykwariatach - późnogotyckie czy renesansowe kominki, okiennice i inne zabytkowe elementy kamieniarki. W wyposażeniu i urządzeniu wnętrz zamkowych Izabella akcentowała związki Gołuchowa z rodem Leszczyńskich przez umieszczanie herbu rodowego Leszczyńskich - Wieniawy, często z koroną - w wielu widocznych miejscach, m.in. nad kominkami.
Wnętrza zamku zostały zaaranżowane z myślą o prezentacji zbiorów kolekcjonerskich. Izabella Działyńska sprowadziła do Gołuchowa dzieła sztuki z różnych krajów europejskich – w tym meble z Hiszpanii i Francji, gobeliny, włoskie mozaiki, marmurowe kominki, obrazy i dużą kolekcję waz greckich i etruskich. Zamek pełnił wówczas funkcję muzeum prywatnego, otwartego dla publiczności.
Po zakończeniu prac nad zamkiem, przystąpiono do urządzania otaczającego go parku w stylu angielskim. Ogrodnik A. Kubaszewski stworzył okazałe arboretum o powierzchni 160 hektarów z wieloma gatunkami drzew oraz krzewów.
Izabella zmarła w roku 1899 i została pochowana w kaplicy grobowej
Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, X 2019
Działyńskich, wzniesionej na terenie parku. Zgodnie z jej wolą zgromadzone przez nią zbiory były ogólnie dostępne i niepodzielne. Założone przez nią w zamku muzeum funkcjonowało do roku 1939.
W czasie II wojny światowej większość eksponatów zostało wywiezione przez Niemców a sam zamek poważnie uszkodzony. Po wojnie w roku 1951 Gołuchów wszedł w skład Muzeum Narodowego w Poznaniu. Zbiory częściowo odzyskano i uzupełniono. Dwukrotnie przeprowadzone kompleksowe prace konserwatorskie przywróciły mu dawną świetność.
Zamek otoczony jest rozległym parkiem krajobrazowym, założonym w drugiej połowie XIX wieku według projektu Adama Kubaszewskiego. Na terenie parku znajduje się mauzoleum – kaplica grobowa Działyńskich – oraz pokazowa zagroda zwierząt leśnych, m. in. żubrów i danieli. Park i zamek tworzą zintegrowany kompleks krajobrazowo‑architektoniczny.
W 2017 roku Muzeum Narodowe w Poznaniu stało się prawowitym i niepodważalnym właścicielem nieruchomości. Zamek pełni funkcję muzealną, edukacyjną i turystyczną.
Tygodnik Illustrowany 1917 ze zbiorów Biblioteki Instytutu Badań Literackich PAN
W jego wnętrzach można oglądać kolekcję malarstwa europejskiego, rzeźby, rzemiosła artystycznego oraz antyczne wazy greckie i rzymskie. W dawnej oficynie zamkowej, zwanej pałacem Czartoryskich, mieści się Muzeum Leśnictwa.
Włącz 3D
mek 
