Zamek w Cieszynie

amek w Cieszynie wznosi się na Górze Zamkowej nad Olzą. Początki osadnictwa na wzgórzu datowane są na przełom IX i X wieku, kiedy istniał tu ufortyfikowany gród słowiański. Około 990 roku gród został włączony do państwa Mieszka I, stając się ważnym ośrodkiem administracyjnym i strażnicą południowych rubieży państwa.

Pierwsza wzmianka pisemna o Cieszynie pochodzi z 1155 roku z bulli papieża Hadriana IV. W tym czasie na wzgórzu funkcjonowała już romańska rotunda pod wezwaniem św. Mikołaja, jedna z najstarszych świątyń chrześcijańskich w Polsce. Masywna budowla z wapiennych ciosów pełniła również funkcje obronne. Rotunda prawdopodobnie była połączona pomostem z dworem kasztelana (palatium).

Po rozbiciu dzielnicowym w 1138 roku Cieszyn znalazł się w 

Cieszyn na sztychu z XVI wieku

granicach księstwa opolsko-raciborskiego. Mieszko I utworzył z niego samodzielne księstwo ze stolicą w Cieszynie. W zachodniej części wzgórza zamkowego odkryto pozostałości cylindrycznej wieży z końca XIII wieku, będącej najstarszą murowaną budowlą świecką w Cieszynie, pełniącą funkcję wieży obrony ostatecznej. Mniej więcej w tym samym czasie wały ziemne zastąpiono kamiennym murem obwodowym.

W XIV wieku książęta cieszyńscy Kazimierz I i Przemysław I Noszak rozpoczęli budowę gotyckiej rezydencji składającej się z zamku górnego i średniego oraz podzamcza (zamku dolnego). Zamek górny, najbardziej reprezentacyjny, otoczony był potrójnymi murami. Znajdowały się tam komnaty książęce, kaplica oraz wieża obronna, zwana Wieżą Piastowską.

Wieża Piastowska wzniesiona została na planie kwadratu, w północno-wschodnim narożniku wzgórza, posiadała machikuły i była zwieńczona hełmem. Zdobiły ją tarcze herbowe z orłami Piastów Śląskich. Zamek średni położony był na wschodnim zboczu wzgórza. Wjazdu 

Fryderyk Bernard Wernher, Topografia Śląska 1744-1768

broniła brama z okrągłą basteją ze stanowiskami artyleryjskimi. Zamek dolny miał charakter gospodarczy, z pomieszczeniami dla służby, zbrojownią i stajniami.

Mimo licznych pożarów (1484, 1520, 1528, 1552, 1570 i 1603) i przebudów, cieszyński zamek przez prawie dwa stulecia był potężną twierdzą. O jego świetności świadczy opis z 1619 roku z Kroniki Śląska Jakuba Schickfusa.

Po śmierci w 1625 roku Fryderyka Wilhelma, ostatniego księcia cieszyńskiego, rządy objęła jego siostra Elżbieta Lukrecja. W czasie wojny trzydziestoletniej (1645) zamek został zdobyty przez wojska szwedzkie, a następnie (1647) odzyskany przez Austriaków. Zniszczenia wojenne były tak duże, że nie podjęto odbudowy.

Po śmierci księżnej Elżbiety Lukrecji w 1653 roku Księstwo Cieszyńskie stało się własnością Habsburgów. Przystąpiono do rozbiórki 

Wzgórze zamkowe z lotu ptaka znad Czeskiego Cieszyna, fot. ZeroJeden, X 2012

zamkowych murów, wznosząc na ich miejscu budynki browaru. W połowie XIX wieku, z inicjatywy księcia Karola Habsburga, zniwelowano teren zamkowego wzgórza, zakładając park krajobrazowy. Pozostawiono Wieżę Piastowską oraz przekształconą w klasycystyczny pawilon romańską rotundę. W miejscu zamku dolnego wzniesiono Pałac Myśliwski oraz oranżerię. W 1914 roku wzniesiono sztuczne ruiny.

Obecnie teren zamku jest udostępniony turystom. Można zwiedzać odnowioną Wieżę Piastowską i podziwiać panoramę Cieszyna. Romańska rotunda jest symbolem Cieszyna. Trwające prace archeologiczne ujawniły XIII-wieczną kamienną wieżę. Planowana jest rekonstrukcja fragmentów murów zamkowych.

Wieża Piastowska usytuowana jest na szczycie wzgórza, w jego północno-zachodniej części. Gotycka, w partiach dolnych z I połowy XIV w., nadbudowana w XV w. Restaurowana w XIX i XX w. Wzniesiona z kamienia łamanego z użyciem ciosu na narożnikach i w obramieniach okiennych, w górnych partiach z cegły o układzie polskim; blankowanie uzupełnione nowszą 

Przekrój wieży według G.Grundmanna [źródło]

cegłą. Na rzucie kwadratu, z szerszym cokołem u podstawy oraz uskokiem w połowie wysokości murów. Podpiwniczona, rozległe piwnice obejmują przyległy teren. Pięciokondygnacjowa. Okna kwadratowe, prostokątne i zamknięte ostrołukowo i półkoliście. W górnej partii ścian ganek wsparty na kroksztynach, z machikułami i blankowaniem. Na narożnikach tarcze herbowe gotyckie, z końca XIV w., kamienne, z orłami piastowskimi wydobytymi płytkim reliefem, silnie zniszczone.