Fortalicja w Bolestraszycach

ierwsza wzmianka o murowanym obiekcie w Bolestraszycach pochodzi z 1639 roku. Nie można jednoznacznie określić wielkości i formy założenia określanego w późniejszych dokumentach jako dwór, fortalicjum i zamek. Przypuszcza się, że pierwsze, drewniane fortalicjum powstało w 1445 roku z inicjatywy Stefana Świętopełka herbu Lis na skraju skarpy górującej nad stawami. Miało ono proste umocnienia w formie ziemnych wałów i palisady.

Prawdopodobnie pod koniec XVI wieku, po zniszczeniach 

Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, V 2023

spowodowanych najazdem tatarskim w 1502 roku, dwór został odbudowany z kamienia i cegły przez potomków Świętopełka, którzy w tym okresie pisali się już Bolestraszyckimi. Na początku XVII wieku współwłaścicielem wsi był Samuel Świętopełk Bolestraszycki, sekretarz króla Zygmunta III Wazy. Źródła z tego okresu wspominają o zajeździe szlacheckim na tutejszy dwór. Prawdopodobnie był to pokaźny obiekt z trzema lub czterema wieżami lub basztami połączonymi murami kurtynowymi.

W roku 1652 Zofia z Bolestraszyckich wniosła dwór jako wiano małżeńskie Krzysztofowi Tomaszowi Drohojowskiemu. Przypuszczalnie w tym czasie fortalicjum przestało pełnić funkcję siedziby rodowej, częściowo rozebrano je, a częściowo zamieniono w lamus, który z czasem popadł w ruinę. Majątek przechodził kolejno w ręce Morskich, Ostrowskich, Michałowskich, Łempickich i Zajączkowskich (do 1944).

Na początku XIX wieku Józefa Zofia Morska lub Antoni Jan Ostrowski rozebrali pozostałości zameczku i jego wały obronne, niwelując także otaczające 

Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, V 2023

go fosy. Fortalicjum zostało rozebrane w pierwszej połowie XIX wieku.

W czasie wojny krymskiej Austriacy budowali w pobliżu fortyfikacje polowe, a ocalałe relikty zamku przystosowali do celów obronnych, o czym świadczą zachowane plany umocnień i ukryte w jego murach otwory strzelnicze. Połowa XIX wieku - z wykorzystaniem XVI-wiecznych resztek wzniesiono kaplicę, w której piwnicach zachowały się pierwotne sklepienia. W latach 70. XIX wieku Julia Michałowska wzniosła na fundamentach jednej z wież zamkowych kaplicę rzymskokatolicką.

Na początku XXI wieku, podczas renowacji gmachu, odkryto fragmenty renesansowych fresków o motywach roślinnych, wejście do podziemi oraz okienka strzelnicze. Kaplica stanowi pozostałość wieży obronnej z przełomu XVI i XVII wieku. W jej murach przetrwały fragmenty polichromii oraz siedem otworów strzelniczych. Wnętrze świątyni zdobi błękitne sklepienie wykonane według projektu Julii Michałowskiej. Pod kaplicą znajdują się tunele, częściowo przebadane.

Pozostałości fortalicji znajdują się na 

Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, V 2023

wysokiej skarpie lessowej, w granicach arboretum, które rozciąga się na obszarze 29 hektarów i obejmuje 4000 gatunków i form roślinnych. W skład założenia wchodzi również fort San Rideau, jeden z punktów obronnych dawnej Twierdzy Przemyśl.