adania archeologiczne przeprowadzone w 1991 roku wykazały, że na przełomie IX i X wieku na Górze Zamkowej nad Czarną Przemszą istniały pierwsze umocnienia w postaci wału i fosy. W drugiej połowie XIII wieku, prawdopodobnie książę śląski Bolesław Wysoki wzniósł tutaj kamienny stołp, który stał się zalążkiem przyszłego zamku.
Za panowania Kazimierza Wielkiego nastąpiła przebudowa drewnianego grodu w murowany zamek, mająca na celu wzmocnienie południowo-zachodniej granicy Polski. Będzin, wysunięty przed linię ""Orlich Gniazd"", miał pełnić kluczową rolę w obronie przed atakami ze strony Śląska i Czech. Warunki obronne terenu zostały wykorzystane poprzez przekopanie suchej fosy, wzmacniającej dojście do zamku od wschodu.
Zamek składał się z okrągłej wieży (stołpu), która pierwotnie
Zamek w Będzinie na zdjęciu z 1902 roku
mogła powstać na przełomie XIII i XIV wieku, a także domu mieszkalnego, pełniącego również funkcje obronne. Całość otoczona była podwójnym systemem murów. Początkowo niewielka osada przygrodowa zaczęła się rozwijać w miasto, które Kazimierz Wielki wraz z zamkiem i kościołem otoczył murami. Według legendy, nazwa miasta pochodzi od słów Kazimierza Wielkiego: ""Tu będziem odpoczywali"".
W średniowieczu Będzin był ważnym punktem obronnym na granicy z Czechami.W 1364 roku gościł cesarza niemieckiego i króla czeskiego Karola IV. W 1589 roku podpisano w zamku pakta będzińskie, w których arcyksiążę Maksymilian Habsburg zrzekł się praw do polskiego tronu. W 1683 roku na zamku przebywał król Jan III Sobieski, udający się na odsiecz Wiedniowi.
Zamek stopniowo podupadał. W 1564 roku lustracja królewska wykazała, że zamek jest częściowo opuszczony. W 1616 roku zamek wraz z częścią miasta strawił pożar. Został odbudowany przez starostę Andrzeja Dembińskiego, który zachował gotycki styl, ale wnętrza przekształcił w rezydencję. Podczas potopu szwedzkiego w 1655 roku zamek został ponownie
fot. ZeroJeden, XII 2004
zniszczony. Po roku 1660 odbudowano go z przeznaczeniem na siedzibę starosty, jednak nigdy nie odzyskał dawnego znaczenia.
Po rozbiorach Polski zamek został opuszczony. Dopiero w 1834 roku podjęto próby przywrócenia mu dawnej świetności. Projekt odbudowy przygotował Franciszek Maria Lanci. W planach było utworzenie w zamku szkoły górniczej, ale ostatecznie zrezygnowano z tego pomysłu. Zamek pełnił funkcję domu modlitwy dla ewangelickich górników, a następnie szpitala. Jednak pod koniec lat czterdziestych XIX wieku ponownie został opuszczony i popadł w ruinę.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości powstało Towarzystwo Opieki nad Górą Zamkową, którego celem było przywrócenie świetności warowni. Odbudowa nastąpiła dopiero w latach 1952-56. Po zniszczeniach z okresu drugiej wojny światowej odremontowano mury. Obecnie zamek działa jako ośrodek kulturalny, organizując wystawy i imprezy. W zamku mieści się Muzeum Zagłębia z kolekcją broni i uzbrojenia ochronnego.
W północno-wschodniej części zamku znajduje się park krajobrazowy
fot. ZeroJeden, XII 2004
z rekonstrukcją wczesnopiastowskiego wału obronnego i półziemiankami. Pod wzgórzem znajdują się podziemia, będące pamiątką po nieukończonym schronie przeciwlotniczym z czasów II wojny światowej.
Włącz 3D
dania archeologiczne przeprowadzone 
