amek w Baranowie Sandomierskim, zwany ""Małym Wawelem"", jest renesansowo-barokową rezydencją położoną w Baranowie Sandomierskim, około 15 km od Tarnobrzegu, na terenie dawnego starorzecza Wisły. Stanowi jeden z najcenniejszych zabytków budownictwa świeckiego z epoki Odrodzenia w Polsce.
W średniowieczu, na miejscu obecnego zamku, znajdował się rycerski dwór obronny, wzmiankowany przez Jana Długosza w XV wieku, należący do rodziny Baranowskich herbu Grzymała. Pozostałości tego dworu zachowały się w piwnicach pałacu. Pod koniec XV wieku majątek staje się własnością Kurozwęckich herbu Poraj, a następnie Tarnowskich i Górków z Wielkopolski.
W 1569 roku dobra baranowskie nabył Rafał Leszczyński herbu Wieniawa, starosta radziejowski. Po jego śmierci, zgodnie z testamentem,w 1578 roku posiadłość
fot. ZeroJeden, II 2016
przeszła w ręce jego syna Andrzeja Leszczyńskiego, wojewody brzesko-kujawskiego. Andrzej Leszczyński rozpoczął budowę zamku w 1591 roku, czyniąc z Baranowa swoją główną siedzibę. Budowa została ukończona w 1606 roku.
Autorstwo projektu zamku przez długi czas przypisywano Santiemu Gucciemu. Obecnie uważa się, że projekt mógł wyjść spod ręki jednego z jego uczniów lub warsztatu inspirowanego jego stylem. Zamek założony jest na planie prostokąta z czterema cylindrycznymi basztami w narożach i prostokątną bramą wjazdową. Trzy skrzydła mieszkalne otaczały wewnętrzny dziedziniec, od południa zamknięty ścianą parawanową z wysuniętą wieżą bramną. Dziedziniec został otoczony dwukondygnacyjnymi arkadowymi krużgankami. Wysokość dziedzińca była podniesiona o około 3 metry ponad otaczający teren.
W XVII wieku, za czasów Rafała Leszczyńskiego, zamek otoczono fortyfikacjami bastionowymi o narysie czworobocznym. Wiosną 1656 roku, podczas potopu szwedzkiego, w okolicy zamku doszło do potyczki między wojskami szwedzkimi Karola X Gustawa a wojskami litewskimi Pawła Sapiehy. Szwedzi ostatecznie wycofali się w kierunku Zawichostu.
Ostatnim właścicielem Baranowa z rodu Leszczyńskich był Rafał, ojciec przyszłego króla Polski Stanisława Leszczyńskiego. W 1677 roku zamek nabył Dymitr Jerzy Wiśniowiecki, hetman wielki koronny.
Po śmierci Wiśniowieckiego, jego wdowa Teofila wyszła za mąż za Józefa Karola Lubomirskiego, który po 1695 roku zlecił Tylmanowi z Gameren częściową przebudowę zamku. Zmodernizowano elewacje zamkowe, dobudowano zachodni trakt, w którym
Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, IV 2021
umieszczono galerię obrazów. Wnętrza zyskały barokowe dekoracje stiukowe, zachowane w tzw. Galerii Tylmanowskiej i przyległych pomieszczeniach.
Lubomirscy posiadali zamek do 1720 roku, po czym przechodził on kolejno w ręce rodów Sanguszków, Małachowskich, Potockich i Krasickich. Dzięki częstym zmianom właścicieli, zamek zachował oryginalny renesansowo-barokowy charakter nadany mu przez Leszczyńskich i Lubomirskich. Pod koniec XVIII wieku w zamku często gościł biskup Ignacy Krasicki.
W XIX wieku zamek dwukrotnie spłonął. Pożar z 24 września 1849 roku zniszczył wnętrza, bibliotekę i wyposażenie. Po tym wydarzeniu Krasiccy nie byli w stanie odbudować rezydencji.
W 1867 roku zamek nabył Feliks Dolański z Grębowa. Po pożarze w 1898 roku Dolańscy podjęli próbę odnowienia zamku, powierzając prace Tadeuszowi Stryjeńskiemu. W pomieszczeniu przy baszcie południowo-zachodniej urządzono kaplicę ozdobioną witrażami Józefa Mehoffera i obrazem Jacka Malczewskiego. Ostatnim właścicielem zamku przed wojną był Roman Dolański.
Podczas
Makieta znajdująca się na zamku w Nowym Wiśniczu, fot. ZeroJeden, VI 2009
II wojny światowej zamek ponownie uległ zniszczeniom. Po wojnie, w 1945 roku, reforma rolna ustanowiła Skarb Państwa nowym właścicielem. W latach 1958 - 1965 przeprowadzono prace konserwatorskie.
W latach 1968-1997 zamek był własnością Kombinatu Siarkopol z Tarnobrzegu. Od 1997 roku właścicielem jest Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. Obecnie w zamku znajduje się muzeum wnętrz i historii rezydencji, a także odbywają się liczne wydarzenia kulturalne i turystyczne. Część pomieszczeń jest wykorzystywana na cele komercyjne, takie jak bankiety i konferencje.
Do obecnych czasów zachowały się m.in. renesansowe krużganki, manierystyczna kamieniarka, wczesnobarokowe sztukaterie w salach północno-wschodniej baszty. Wnętrza zdobią portrety królów polskich oraz Galeria Tylmanowska ze stiukami i obrazami przedstawiającymi włoskie panoramy.
Włącz 3D
mek 
