Zamek Rajsko w Rajsku

amek Rajsko, położony nad rzeką Kwisą, mimo wyglądu sugerującego średniowieczne korzenie, jest w rzeczywistości budowlą wzniesioną w czasach nowożytnych. Źródła historyczne wspominają o istnieniu w XIII wieku na cyplu nad Kwisą zamku Nietburg, pełniącego funkcję siedziby myśliwskiej, a później strażnicy granicznej księstwa jaworskiego. Miał być on także siedzibą raubrittera Jobsta von Kolditz i ulec zniszczeniu podczas wojen husyckich w 1431 roku. Dotychczasowe badania 

Zamek Rajsko na widokówce z lat 1925-1945

archeologiczne nie potwierdziły jednak istnienia średniowiecznego zamku w tym miejscu.

W latach 1875-1878, baron Alexander von Minutoli-Woldeck, właściciel pobliskiego majątku w Biedrzychowicach, zakupił zrujnowane zabudowania i wzniósł na wzgórzu neogotycki obiekt, wykorzystując podobno relikty średniowiecznej warowni. Zamek miał służyć jako siedziba jego prywatnych zbiorów sztuki. Powstała kaplica ze schodkowymi szczytami i wieżą, baszta oraz budynek mieszkalny. Całość otoczono murem z bramą ozdobioną renesansowym portalem. Wiele elementów architektonicznych, w tym portal, pochodziło z innych, starszych obiektów, co miało nadać budowli autentyczny charakter. Alexander von Minutoli był znanym kolekcjonerem dzieł sztuki użytkowej i udostępniał zbiory szerokiej publiczności, przygotował on wspólnie z fotografem Ludwigiem Belitskim publikację prezentującą część jego ogromnej kolekcji - katalog zabytków sztuki w całości ilustrowany fotografiami.

Po śmierci barona, w 1925 roku, jego córka wydzierżawiła obiekt. Po adaptacji utworzono w nim całoroczne schronisko turystyczne nazwane Graf Joachim Pfeil-Jugendherberge. Schronisko funkcjonowało do wybuchu II wojny światowej. Majątkiem zarządzała córka Alexandra, Anne, i jej mąż Joachim von Pfeil und Klein Ellgut. Ostatnim przedwojennym właścicielem był adoptowany syn Anne i Joachima, Ortwin von Pfeil-Minutoli. W 1919 roku, w trakcie rewolucyjnych rozruchów, Rajsko zostało splądrowane przez okolicznych mieszkańców, a część zbiorów uległa zniszczeniu. Pozostałe eksponaty przeniesiono do pałacu w Biedrzychowicach.

Po 

Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, III 2022

wojnie zamek niszczał, popadając w ruinę. Pierwsze prace zabezpieczające przeprowadzono w latach 70. XX wieku. W 1989 roku ruiny stały się własnością prywatną, co jednak nie zapobiegło dalszej dewastacji. W szczególności zniszczona została brama i zdobiący ją renesansowy portal.

W 2008 roku zamek zmienił właściciela, a w 2010 rozpoczęto prace renowacyjne, które trwały cztery lata. Odrestaurowane budynki zaadaptowano na niewielki hotel o wysokim standardzie, otwarty dla gości. Zarówno przedwojenna, jak i współczesna forma zamku stanowi romantyczną wizję tego, jak mógł on wyglądać w okresie średniowiecznym. Gmach w XIX-wiecznej postaci zbudowany został z łamanego kamienia i wykończony cegłą. Dominantę stanowi smukła wieża z platformą widokową. W ścianach wykuto otwory strzelnicze, dodatkowo w ścianę wschodnią wkomponowano płytki wykusz. Obok bramy wzniesiono drugą wieżę, znacznie niższą, zwieńczoną blankami i dachem stożkowym. Pomiędzy wieżami znajduje się taras, do którego wejście prowadzi przez późnogotycki 

fot. ZeroJeden, IX 2001

portal w kształcie oślego grzbietu, pochodzący prawdopodobnie z jednego z kościołów śląskich. Obecny układ pomieszczeń zamkowych obejmuje apartamenty z łazienkami, living room, kuchnię i gospodarcze przyziemie.

Zamek Rajsko położony jest na stromym, granitowo-gnejsowym wzniesieniu prawego brzegu Kwisy w jej przełomowym odcinku między jeziorami Złotnickim i Leśniańskim.