amek w Sztumie, położony nad Jeziorem Sztumskim (wcześniej jeziorem Białym, podzielonym na jeziora Barlewickie i Sztumskie), ma bogatą historię sięgającą czasów średniowiecza. W 1236 roku Krzyżacy zdobyli pruski gród ""Stumo"", należący do Pomezanów. Wykorzystując strategiczne położenie na wyspie (później przesmyku, w wyniku regulacji poziomu wody), Zakon wzniósł tam strażnicę.
Po 1325 roku, w latach 1326-1336, strażnica ta została zastąpiona murowanym zamkiem, który na planie nieregularnego pięcioboku, powstał z cegły na kamiennej podmurówce. Był to obiekt otoczony murem obwodowym z gankiem dla straży. W obręb murów wkomponowano dwie baszty: czworoboczną od strony wschodniej, strzegącą furty prowadzącej na podzamcze, oraz sześciokątną w narożniku północno-zachodnim,
fot. ZeroJeden, XII 2006
w której mieściło się więzienie. Brama zamkowa, z mostem zwodzonym, znajdowała się w narożniku południowo-zachodnim, obok której wzniesiono ośmiokondygnacyjną wieżę.
Zamek składał się z zamku właściwego i dwóch podzamczy. Podzamcze zachodnie przekształciło się w osadę otoczoną murem z basztami, oddzieloną od zamku fosą. Podzamcze wschodnie miało charakter przyczółka mostowego, chronionego ziemnymi wałami. Całość założenia była dodatkowo zabezpieczona fosami.
Przy murze południowym znajdowało się skrzydło mieszkalne, podpiwniczone, z dwukondygnacyjnymi krużgankami od strony dziedzińca. Mieściło ono mieszkanie wójta, refektarz i pokoje gościnne. Przy murze wschodnim usytuowano kaplicę zamkową i spichlerz, a północną część dziedzińca zajmowały budynki gospodarcze.
W XV wieku, gdy Sztum stał się letnią rezydencją wielkich mistrzów krzyżackich, zamek został rozbudowany. W narożniku południowo-wschodnim dobudowano budynek mieszkalny dla dostojników Zakonu, a na północ od niego kompleks kuchenny i magazynowy. Na podzamczu
Narożna baszta zamku w Sztumie, 'Die Bau- und Kunstdenkmäler Pomesaniens. H. 3. Kreis Stuhm' 1909
północno-wschodnim założono zwierzyniec.
W 1410 roku zamek został zajęty przez wojska króla Władysława Jagiełły, jednak po wycofaniu się wojsk polsko-litewskich został oblężony i odbity przez Krzyżaków. W 1416 roku podzamcze północno-zachodnie przekształcono w miasto lokacyjne. W czasie wojny trzynastoletniej Sztum przechodził z rąk do rąk, ostatecznie w 1466 roku, na mocy II pokoju toruńskiego, został włączony do Polski.
W latach 1466-1772 zamek był siedzibą polskich starostów i miejscem odbywania sądów ziemskich. W 1626 roku zamek zajęły wojska szwedzkie, które w czasie ""potopu"" poważnie go uszkodziły. Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku Sztum znalazł się w granicach Królestwa Prus.
W XIX wieku władze pruskie umieściły na zamku urzędy, a część średniowiecznej zabudowy rozebrano. Obniżono wieżę przybramną, zburzono dom wielkich mistrzów i wieżę północno-wschodnią, a skrzydło wójtowskie pozbawiono górnych kondygnacji. W XIX wieku w części zamku znajdował się sąd i więzienie, a następnie sierociniec.
Do
Piwnice zamku w Sztumie, 'Die Bau- und Kunstdenkmäler Pomesaniens. H. 3. Kreis Stuhm' 1909
czasów współczesnych zachowały się częściowo rozebrane mury obwodowe, pozostałości wieży północno-zachodniej, obniżona wieża przybramna oraz przebudowane skrzydło wschodnie. W najlepiej zachowanym skrzydle południowym znajduje się muzeum.
Włącz 3D
mek 
