Zamek w Świeciu

 Świeciu, w widłach rzek Wisły i Wdy, wznoszą się pozostałości gotyckiego zamku krzyżackiego, będącego jedną z nielicznych średniowiecznych fortec wodnych w Europie. Usytuowany jest na miejscu wcześniejszego grodu książąt pomorskich. Badania archeologiczne jednak nie potwierdzają bezpośredniej kontynuacji osadnictwa.

Po zajęciu Gdańska w 1308 roku, Krzyżacy w 1309 roku zdobyli i zniszczyli gród w Świeciu. W 1317 roku utworzono komturstwo świeckie, a około 1335 roku rozpoczęto budowę murowanego zamku. Warownia wzniesiona została z cegły, na planie regularnego kwadratu o boku około 50 metrów, z czterema skrzydłami otaczającymi dziedziniec 

Plan zamku według Conrada Steinbrechta, 'Die Ordensburgen der Hochmeisterzeit in Preussen...', Berlin 1920

oraz czterema narożnymi basztami. Mury obwodowe miały blisko metr grubości. Przestrzeń między budynkiem zamku a murem wykorzystywano do ćwiczeń wojskowych i turniejów. Krzyżacy zmienili koryto rzeki Wdy, kierując jej wody wzdłuż północnych murów zamku i łącząc ją sztucznym przekopem z Wisłą. Obok zamku wysokiego powstało podzamcze, oddzielone fosą.

Najbardziej okazałym budynkiem było trzykondygnacyjne skrzydło północne, w którym mieściła się kaplica oraz kapitularz. W narożniku północno-wschodnim znajdowała się największa wieża, stanowiąca wzmocnienie bramy wjazdowej i punkt ostatniej obrony. Wieża o średnicy 10,24 metra posiadała mury o grubości 3 metrów. Jedno wejście znajdowało się na wysokości 13 metrów, połączone mostem zwodzonym z gankiem strażniczym. Poniżej wejścia znajdowała się pozbawiona schodów studnia, wykorzystywana jako więzienie.

W 1410 roku, po bitwie pod Grunwaldem, wojska polskie zajęły miasto Świecie, lecz nie zdobyły zamku. W 1411 roku, na mocy pokoju toruńskiego, 

Zamek w Świeciu na zdjęciu lotniczym Gabriela Milczewskiego z lat 1919-27

Pomorze pozostało w rękach Krzyżaków. W 1454 roku, w trakcie wojny trzynastoletniej, członkowie Związku Pruskiego zdobyli zamek i oddali się pod opiekę króla Kazimierza Jagiellończyka. W 1460 roku Krzyżacy odzyskali zamek, jednak wkrótce został on oblężony przez wojska polskie i toruńskie. Dzięki podkopowi Polacy wdarli się na teren warowni i zmusili załogę do poddania się.

W 1466 roku, po II pokoju toruńskim, Świecie stało się miastem królewskim w województwie pomorskim. W XVI wieku kasztelan chełmiński Jerzy Konopacki przebudował zamek w stylu renesansowym.

Podczas ""potopu"" w 1655 roku Świecie zajęły wojska szwedzkie, które zniszczyły i spaliły zamek. Warownia nigdy nie odzyskała dawnej świetności. W XVIII wieku, pod zaborem pruskim, podjęto rozbiórkę zamku w celu pozyskania materiału budowlanego. W XIX wieku cesarz Fryderyk Wilhelm IV nakazał wstrzymanie rozbiórki i przeprowadzenie rekonstrukcji wieży głównej.

Po II wojnie światowej, w 1970 roku, rozpoczęto prace konserwatorskie. Do dziś zachowało się częściowo odbudowane skrzydło północne z wieżą oraz piwnice skrzydła 

Widok od północy, fot. ZeroJeden, VI 2003

wschodniego. Wieża główna o wysokości 34,5 metra zwieńczona krenelażem jest najbardziej charakterystycznym elementem zamku.

Do naszych czasów zachowało się częściowo odbudowane skrzydło północne z wieżą i fragmentem baszty północno-wschodniej. Ze skrzydła wschodniego przetrwały jedynie przesklepione pomieszczenia piwniczne, ocalały także dolne partie wszystkich pozostałych baszt oraz krótkie odcinki murów obwodowych. Zabytek znajduje się pod opieką Ośrodka Kultury, Sportu i Rekreacji w Świeciu.