Zamek Chojnik w Sobieszowie

amek w Sobieszowie, znany jako Zamek Chojnik, wznosi się na szczycie góry Chojnik (627 m n.p.m.) na terenie obecnej dzielnicy Jeleniej Góry, Sobieszowa. Początki warowni wiążą się z działalnością osadniczą piastowskich książąt świdnicko-jaworskich.

Istnieją hipotezy, że na górze Chojnik istniał wcześniej gród plemienia Bobrzan. Pod koniec XIII wieku Bolesław Łysy-Rogatka wzniósł tu dwór myśliwski o cechach obronnych. Pod koniec XIII wieku dwór został rozbudowany przez Bolka I Surowego.

Za panowania księcia Bolka II, prawdopodobnie około 1355 roku, wzniesiono kamienny zamek, zastępując wcześniejszy dwór. Kamienna twierdza wzniesiona została na skalistym szczycie, opadającym od południa pionową ścianą. Powstała niewielkich rozmiarów, lecz trudna do zdobycia twierdza, wzniesiona na planie wydłużonego wieloboku. Zachodnią część nieregularnego czworoboku 

Zamek Chojnik na widokówce z okresu międzywojennego

zajmował budynek mieszkalny, a wschodnią - potężna okrągła wieża pełniąca funkcję bergfriedu (miejsca ostatniej obrony). Niewielki, pięcioboczny dziedziniec wewnętrzny znajdował się obok cysterny na wodę. Po krawędzi skały poprowadzono mur obronny zwieńczony krenelażem o wysokości od 9 do 16m, przy czym najwyższy był w sąsiedztwie wieży, obok której znajdowało się wejście do zamku. Mur obiegał ganek obronny, z którego był możliwy dostęp do wieży. W drugim końcu założenia znajdował się budynek mieszkalny o wymiarach 9,6×8,5 m, podpiwniczony i posiadający dwie naziemne kondygnacje. Parter miał charakter gospodarczy, a piętro - mieszkalny. Na poddaszu znajdował się poziom obronny skomunikowany z gankiem obronnym na murach. Z naturalnych przyczyn zamek nigdy nie posiadał mokrej fosy.

Po śmierci Bolka II wdowa po nim, księżna Agnieszka, oddała zamek w 1392 roku Gotsche Schoffowi. W 1405 roku Gotsche Schoff wzbogacił istniejące zabudowania o kaplicę św. Jerzego i św. Katarzyny, 

Chojnik na pocztówce z 1925 roku

umieszczoną nad bramą wjazdową w wykuszu z czerwonego piaskowca. W końcówce XIV wieku wiodący od północy wjazd wzmocniono czworobocznym przedbramiem, podzielonym na dwie części. We wschodniej części powstało sklepione krzyżowo pomieszczenie, a w zachodniej - przejazd bramny. W kolejnym stuleciu przebranie podwyższono i zwieńczono krenelażem. Wzniesiono także położony trochę niżej kolejny obwód murów obronnych, dzięki czemu powstało wąskie międzymurze. W grubości muru nad bramą usytuowano zamkową kaplicę p.w. św. Jerzego i Katarzyny dostępna z ganku obronnego. Posiadała dostawiona od strony dziedzińca drewnianą nawę. W późniejszym okresie otrzymała od zewnątrz wykusz z ostrołukowymi oknami i rzeźbioną konsolą. Podczas wojen husyckich Schaffgotschowie łupili kupców i okoliczną ludność.

W XV wieku warownia została mocno rozbudowana. Od strony północno-wschodniej powstał rozległy zamek dolny o nieregularnym kształcie, który zajęły głównie pomieszczenia gospodarcze. Przy południowym murze była kuchnia, dalej na wschód mieszkania załogi zamkowej, przy murze północno-wschodnim piwnica i dalej sala sądowa. Na środku dziedzińca zamku dolnego wzniesiono kamienny pręgierz. Zamek nigdy nie posiadał studni, a wodę gromadzono w skalnych cysternach, najpierw na zamku górnym, potem kolejna znalazła się na terenie zamku dolnego. W II połowie XV wieku od północy powstało podzamcze na planie zbliżonym do trójkąta. Otaczał go kamienny mur obronny z kolistymi basztami łupinowymi w narożach. Przy wschodnim i płn.-zach. murze postawiono budynki mieszkalne oraz gospodarcze 

Chojnik w okresie międzywojennym

w tym kuchnię.

W pierwszej połowie XVI wieku dokonano kolejnej rozbudowy. Powstał wtedy otoczony murami trzeci dziedziniec przylegający do zachodniego muru zamku dolnego. Północną część nowego terenu zajmowało mieszkanie komendanta zamku, na nowym dziedzińcu postawiono również stajnie, a w północnym narożniku była wieża z lochem głodowym. W nowej części znalazła się kolejna cysterna na wodę. Prawdopodobnie podczas tej rozbudowy zwieńczono wszystkie mury zamkowe renesansową attyką w kształcie półkoli. W 1560 roku od strony północnej całego założenia dobudowano obszerną basteję. Na początku XVI wieku, być może na fali umacniania zamków z powodu sukcesów militarnych Turcji. Powstał zewnętrzny mur ze strzelnicami przystosowanymi do broni palnej i duża basteja. Brama w murze podzamcza prowadziła na kolejny dziedziniec na terenie którego znajdował się tzw. budynek komendanta, stajnie z głęboką cysterna na wodę oraz brama z mostem zwodzonym. Przed wschodnią basztą łupinową wzniesiono basteję z licznymi strzelnicami w kazamatach.

Wojna trzydziestoletnia spowodowała, że zamek umocniono od strony najłatwiejszego dostępu fortyfikacjami i dodatkową bramą wjazdową. W czasie wojny trzydziestoletniej (1618-48) wjazd osłonięto dodatkowym murem z kolejną bramą i trójkątnym bastionem. Kiedy w 1634 roku ścięto Jana Ulryka von Schaffgotscha, zamek został skonfiskowany przez cesarza, jednak w 1649 roku zwrócono go poprzednim właścicielom. Pomimo częściowego zwrotu mienia Schaffgotschowie nie zdecydowali się ponownie zamieszkać na 

Rysunek Fr.Iwana z lat 20. XX wieku, V.Schaetzke - Schlesische Burgen und Schlösser

zamku.

Gdy 31 sierpnia 1675 roku zamek spłonął od uderzenia pioruna, nie podjęto się już odbudowy. Opuszczona warownia popadła w ruinę. Jeden z piorunów uderzył wtedy w metalowe zwieńczenie wieży, wówczas jeszcze wyższej o 18 metrów od stanu obecnego, i w twierdzy wybuchł wielki ogień niszcząc w ciągu zaledwie kilku godzin wszystkie zabudowania.

W 1822 roku utworzono tu odwiedzane chętnie przez turystów-kuracjuszy schronisko, które funkcjonuje do dziś. Na początku XIX wieku w ruinach urządzono gospodę a około 1960 roku basteję zaadaptowano na niewielkie schronisko. Prowadzone po II wojnie światowej prace zabezpieczające, miały na celu zachowanie zamku Chojnik jako tzw. „trwałej ruiny”.

Obecnie, ruiny zamku Chojnik należą do najpopularniejszych i najbardziej malowniczych na Dolnym Śląsku. Do dzisiaj zachowały się poddane konserwacji w latach 60-ych XX wieku ściany zamku wysokiego z cylindryczną wieżą, a także dwa pierścienie murów obwodowych z renesansową attyką, skorupy budynków mieszkalnych oraz relikty urządzeń inżynieryjnych i obronnych. Zobaczyć można pozostałości najstarszej części, czyli zamku górnego. Aby do niego dotrzeć musimy minąć jak dawniej 

Zamek Chojnik w 1820 roku, Friedrich August Tittel, '18 colorierte Ansichten aus dem Riesengebirge : darau eins der Kynast von Carl Gottardt Schaffgotsch coloriert'

cztery bramy. Na zamku górnym zachowały się pozostałości przedbramia, kaplicy oraz domu mieszkalnego. Wrażenie robią wysokie mury, z których schody prowadzą do wieży. Na jej szczycie jest punkt widokowy, z którego roztacza się wspaniały widok na okolicę. Na podzamczu prócz pozostałości budynków, wież i murów obwodowych atrakcją jest kamienny słup, który podobno służył jako pręgierz. Na zamku dolnym ciekawostką jest dawna stajnia z poidłem dla koni oraz głęboka cysterna. Możemy się przespacerować międzymurzem oraz kazamatami bastei.

Pokaż na mapie