Zamek Ossolin

ierwszym znanym właścicielem Ossolina był Jan herbu Topór, zwany w dokumentach Jaśkiem. Założył on wieś, którą nazwał Ossolinem, prawdopodobnie od imienia bohatera lokalnej tradycji – Osy. Jan przyjął nazwisko od swojej posiadłości, dając początek rodowi Ossolińskich.

Prawdopodobnie w XIV wieku, nieznany z imienia przedstawiciel rycerskiego rodu Toporczyków wzniósł murowany, gotycki zamek. Być może fundatorem warowni był kasztelan Wiślicy Jan Topór, zwany Owcą, protoplasta 

Widok od południa, fot. ZeroJeden, X 2004

rodu Ossolińskich. Jan Długosz wspominał o istniejącym w majątku Ossolin ""praedium militare"". Skromną warownię rozbudowywano i modernizowano na przestrzeni dwóch kolejnych wieków, choć skala i zakres tych przekształceń pozostają nieznane.

W 1621 roku Jerzy Ossoliński otrzymał Ossolin jako własność dziedziczną od ojca Jana Zbigniewa. Około 1633 roku, na miejscu średniowiecznego zamku, Ossoliński wzniósł renesansową rezydencję, prawdopodobnie według projektu Wawrzyńca Senesa. Była to niewielka, lecz piękna rezydencja, która wkrótce zasłynęła w całym Królestwie z wystawnych dekoracji i bogatego wystroju.

Na zamek składały się cztery trzykondygnacjowe skrzydła mieszkalne, wzniesione z cegły wypalanej na miejscu z gliny i lessu, otaczające dziedziniec. Kamieniarka zamku była wykonana z piaskowca sprowadzonego ze wsi Podole koło Opatowa. W narożnikach znajdowały się okrągłe wieże, prawdopodobnie relikty wcześniejszego założenia. W narożnej wieży przy bramie wjazdowej znajdowała się kaplica.

Po krawędziach wzniesienia 

Zamek Ossolin na zdjęciu z 1903 roku

obiegał zamek mur obwodowy, a cypel został odcięty od pozostałej części wzgórza suchą fosą, nad którą przerzucono most prowadzący na podzamcze. Całość otaczały bastionowe fortyfikacje. Budowę zakończono w 1635 roku.

Jerzy Ossoliński urodził się w Sandomierzu w grudniu 1595 roku. W 1633 roku otrzymał od papieża Urbana VIII tytuł księcia papieskiego. W drodze powrotnej przyjął go w Wiedniu cesarz Ferdynand II, który nadał mu osobisty tytuł księcia Rzeszy Niemieckiej. W roku 1636 Jerzy Ossoliński otrzymał nominację na wojewodę sandomierskiego, a siedem lat później doszedł do szczytu swojej kariery osiągając godność kanclerza wielkiego koronnego. Jesienią 1633 Ossoliński wyjechał z poselstwem do Rzymu. Wjazd do miasta, z uwagi na przepych i oscentacyjną oprawę, wywarł na współczesnych ogromne wrażenie.

W okresie wojen szwedzkich zamek szczęśliwie uniknął zniszczeń. Po śmierci Jerzego Ossolińskiego w 1650 roku, majątek 

Ruiny zamku w Ossolinie na zdjęciu z 1920 roku

trafił w ręce jego córki Anny Teresy i jej męża Zygmunta Denhoffa. Kilka lat później Ossolin został zajęty i złupiony przez wojska szwedzkie i oddziały siedmiogrodzkie Jerzego Rakoczego. Pomimo, że syn Teresy Franciszek Bogusław Denhoff odbudował zamek ze zniszczeń wojennych, ten nigdy nie odzyskał już blasku, jakim lśnił w pierwszej połowie XVIII wieku.

W pierwszej połowie XVIII wieku, w 1732 roku ze spisu inwentarza dóbr ossolińskich wyłania się smutny obraz budowli częściowo pozbawionej dachu, drzwi i okien. W związku z tym, ówczesny właściciel Józef Salezy Ossoliński wyremontował zamek i otoczył przyporami zarówno mury skrzydeł mieszkalnych, jak i mur obwodowy. Dla zabezpieczenia murów wzniesiono wówczas potężne przypory sięgające drugiego piętra. Wyremontowano też wciąż zamieszkaną część zamku. Możliwe, że przy tej przebudowie pozostawiono już tylko 

Ruiny zamku w Ossolinie na zdjęciu Władysława Marconiego z 1912 roku

jedną wieżę.

W 1780 roku Ossolin przeszedł w ręce Ledóchowskich, zamek zaniedbywany zaczął popadać w ruinę. W 1816 roku Antoni Ledóchowski kazał zniszczyć wykorzystywany jeszcze jako spichlerz i magazyn gospodarczy zamek. Po wysadzeniu w powietrze zniszczeniom oparła się tylko cylindryczna wieża, brama oraz most. Istnieją źródła mówiące, że Ledóchowski chciał sobie ułatwić poszukiwanie skarbu ukrytego rzekomo pośród zamkowych murów, inne zaś - że zrobił to w trosce o morale własnych synów, aby zamek nie wbijał się w pyszność synów, a ci nie zaciągali karcianych i pijackich długów pod zastaw rodowej siedziby.

W 1831 roku kolejnym właścicielem Ossolina był generał Ignacy Ledóchowski, uczestnik powstania listopadowego. Pozostałości murów stanowiły dla kolejnych właścicieli źródło pozyskiwania budulca i kamienia drogowego.

Od 1901 roku właścicielem terenu z ruinami była rodzina Karskich. Michał Karski w okresie 

Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, IV 2021

międzywojennym umieścił na terenie zamkowym gorzelnię. Podczas drugiej wojny światowej zniszczenia pochłonęły wystające jeszcze ponad ziemię zamkowe mury, a w 1944 roku wycofujące się wojska niemieckie wysadziły w powietrze wieżę, która mogła być wykorzystana jako punkt obserwacyjny.

Obecnie są tu już tylko zarośnięte gruzy, które kryją sklepienia piwnic. Zachowała się jedna arkada mostu łączącego zamek z podzamczem, za mostem widać jeszcze resztki kolumn w miejscu gdzie stał portal bramy wjazdowej.