Zamek na Ostrówku w Opolu

ierwotna lokalizacja zamku kasztelańskiego nie jest ustalona. Wzniesienie zamku na obszarze dawnego grodu jest niewątpliwie związane z utworzeniem odrębnego księstwa opolskiego oraz lokacją miasta na prawym brzegu Odry. Zamek początkowo był drewniany.

Około 1228 roku książę Kazimierz I rozpoczął budowę murowanego zamku na Ostrówku, cyplu wyspy Pasieki, na miejscu wcześniejszej osady zamieszkiwanej przez plemię Opolan już od VIII wieku. W X wieku istniał tu gród obronny otoczony drewniano-ziemnym wałem. Po lokacji miasta na prawym brzegu Odry mieszkańcy opuścili wyspę, która stała się własnością książęcą. Kazimierzowi I pomagał palatyn Klemens Gryfita z Ruszczy.

Prace kontynuowali synowie Kazimierza I. Około 1260 roku zakończono główne prace budowlane. W tymże roku klasztor w Staniątkach pod Krakowem zostaje uwolniony z obowiązków współuczestniczenia w budowie. W latach 1283-1289, po objęciu władzy przez księcia Bolka I, rozpoczęto budowę ""nowego zamku"", wzmiankowanego w 1285 roku. Być może w tym czasie wzniesiono wzdłuż południowego muru budynek określany jako „nowy zamek”, który posiadał alkierz i komnaty. Na dziedzińcu znajdowały się budynki gospodarcze, piętrowa kuchnia, piekarnia i studnia.

Prawdopodobnie w końcu XIII wieku, lub w pierwszej połowie XIV wieku za czasów Bolka II wzniesiono cylindryczną wieżę 

Zamek na widokówce z 1912 roku

(nazywaną Wieżą Piastowską), stojącą przy bramie. Na pierwszym piętrze zamku w 1307 roku poświęcono kaplicę zamkową p.w. Jana Ewangelisty, apostołów Piotra i Pawła oraz Magdy Magdaleny. Wieża, postawiona na kamiennym fundamencie mającym 6m głębokości, miała 35 metrów wysokości, a grubość muru w dolnych partiach przekraczała 3 metry. Wejście do niej zostało ulokowane na wysokości kilku metrów, a dolna kondygnacja służyła jako loch.

W 1391 roku zamek jest wzmiankowany jako ""stary"" w związku z budową zamku Górnego. W 1393 roku książę Władysław III zapisuje zamek swojej żonie Ofce, po 1410 roku przechodzi on na jego bratanków. Kolejna rozbudowa miała miejsce za czasów Bolka II w pierwszej połowie XIV wieku. Zbudowano budynek bramny, w którym umieszczono kancelarię oraz mieszkanie burgrabiego. Obok postawiono stajnie dla 80 koni.

Po 1532 roku nastąpiło znaczne zaniedbanie i zrujnowanie zamku. W 1560 roku Ferdynand I nakazał miastu dostarczyć cegieł na prace budowlane w zamku, które miały 

Litografia Theodora Blätterbauera z dzieła 'Schlessien' Franza Schrollera z 1885 roku

trwać trzy lata. W roku 1552 księstwo raciborsko-opolskie otrzymała w zastaw księżna siedmiogrodzka Izabela córka Zygmunta Starego. W latach 1557-1566 odnowiono skrzydła wschodnie i południowe.

W 1566 roku zamek wzmiankowano jako częściowo odbudowany. W 1602 roku przeprowadzono reperację wieży i nakryto ją nowym dachem. Uszkodzony w pożarze miasta w 1615 roku. 28 sierpnia 1615 miał miejsce potężny pożar, który zniszczył zamek i znaczną część miasta. Z budynków zamkowych ocalały młyn, prochownia i folwark na Pasiece.

Ufortyfikowany w czasie wojny trzydziestoletniej, bezskutecznie oblegany w 1633 i 1634 roku przez wojska cesarskie. Warownia została zdobyta przez wojska cesarskie dowodzone przez generała von Gotza. Obrona zakończyła się sukcesem, ale nie bez kosztów – długotrwały ostrzał pozostawił mury poważnie nadwerężone, a ślady walki odcisnęły się głęboko w strukturze budowli, jakby sama pamięć o nich została wpisana w kamień. Po zakończeniu wojny określany jako silnie uszkodzony.

Pożary w 1737 i 1739 roku, następnie odbudowany po 1740 roku. W 1764 roku władze pruskie adaptują jeden z budynków na potrzeby sądu. W latach 1838-1855 zniesiono fortyfikacje i 

Fryderyk Bernard Wernher, Topografia Śląska 1744-1768

zniwelowano teren. Rozebrano także budynek sądu i młyn zamkowy. Pozostałe budynki wyremontowano i umieszczono w nich biura Regencji. Po 1860 roku nastąpiła adaptacja zamku na biura Regencji. W roku 1880 wykonany po pożarze wieży krenelaż zastąpiono murowanym hełmem zwieńczonym granitową iglicą. 1895-1896 i 1904-1906 odnowienie i rozbudowy. W latach 1904-06 od płd-zach dobudowano nowe dwupiętrowe neorenesansowe skrzydło. Wyremontowano wieżę i zwieńczono ją hełmem z czerwonej dachówki. W latach 1928-1931 wyburzono niemal całe założenie w związku z budową nowego gmachu Regencji (siedmiopiętrowy biurowiec rejencji). W r. 1934 przekształcono zwieńczenie wieży na cynkowy stożek zwieńczony glapą.

W 1962 roku odnowiono wieżę i nakryto ją nowym hełmem - murowaną, spiczastą iglicą. Założenie wpisane w obwód wałów dawnego grodu, posiadało nieregularny, wieloboczny narys z przybudowanymi doń od wewnątrz skrzydłami budynków oraz od zewnątrz 

Przekrój wieży według F.Volkholza, zaczerpnięte z 'Zamki śląskie' [źródło]

w części wschodniej budynku bramnego. Z założenia zachowała się cylindryczna wieża usytuowana pierwotnie wewnątrz obwodu, w sąsiedztwie bramy wjazdowej.

Wieża Piastowska, gotycka, murowana z cegły o układzie gotyckim na rzucie koła, z dolną kondygnacją zaakcentowaną gzymsem kapnikowym. Pomieszczenie przyziemia sklepione spłaszczoną kolebką. Schody częściowo w grubości murów. Zwieńczenie przekształcone w 1934 r. w formie ślepego arkadowania. Wysmukła murowana iglica pochodzi z 1962 roku. Współcześnie Wieża Piastowska mierzy 42 metry wysokości i liczy 163 stopnie. Znajduje się w północnej części Wyspy Pasieka, w widłach Odry i Kanału Młynówka.

Pokaż na mapie