amek w Nowym Sączu został wzniesiony w stylu gotyckim około połowy XIV wieku za panowania Kazimierza Wielkiego. Jego lokalizacja, w widłach Dunajca i Kamienicy, miała strategiczne znaczenie, strzegąc szlaku handlowego na Węgry i zabezpieczając południowe rubieże państwa. Zamek został włączony w system obronny murów miejskich, oddzielony od miasta fosą i prawdopodobnie murem z bramą. Odcinek muru zamkowego był zarazem murem miejskim, wzmocnionym trzema basztami. Mieszkalna część
zamku opierała się o mur miejski, a południową część zajmował dziedziniec gospodarczy ze studnią.
Zamek szybko stał się ważnym ośrodkiem administracyjnym, pełniąc funkcję siedziby kasztelanii, urzędu grodzkiego i starosty grodowego. Z racji swojego nadgranicznego położenia, był stacją w podróżach władców i ich urzędników na Węgry. Często gościli w nim królowie, w tym królowa Jadwiga w 1384 roku podczas wjazdu do Polski, oraz Władysław Jagiełło, który podobno wiosną 1409 roku naradzał się w nimz wielkim księciem litewskim Witoldem przed wojną z Zakonem Krzyżackim. W XV wieku przebywał w nim Jan Długosz.
W 1522 roku zamek spłonął. W XVI i XVII wieku został przebudowany w stylu renesansowym przez Stanisława i Sebastiana Lubomirskich.
Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, IV 2021
Odbudowa obejmowała otoczenie zamku podwójnym murem od strony Dunajca z dwoma basztami narożnymi i jedną środkową wieżą zwaną szlachecką. Od strony miasta istniała brama Grodzka ze stancją dla pisarza grodzkiego. W czasie ""potopu"" szwedzkiego zamek był świadkiem walk i na krótko został zajęty przez powstańców, a następnie odbity przez Szwedów.
W 1813 roku, podczas powodzi, zawaliła się część zachodnia zamku z basztą. Pozostałą część zaadaptowano w 1838 roku na koszary i magazyny wojskowe, a w 1846 roku przekształcono na więzienie. W roku 1848 rząd sprzedał zamek magistratowi, który wynajmował go wojsku austriackiemu na magazyny mundurów i broni.
Zachowaną część wyremontowano w końcu XIX wieku a potem, z myślą o założeniu muzeum, w latach międzywojennych. W czasie II wojny światowej, w 1945 roku, zamek został wysadzony w powietrze przez Niemców, którzy urządzili w nim koszary i skład amunicji.
Do dziś zachowała się jedynie renesansowa wieża, zwana Basztą Kowalską, oraz fragmenty muru obwodowego z
Baszta Kowalska na rysunku Józefa Mehoffera z 1889 roku
gankiem strzelniczym. Ruiny zostały odbudowane w 1951 roku.
Włącz 3D
mek 
