Zamek w Nakle nad Notecią

 Nakle nad Notecią, na prawym brzegu rzeki, wznosił się niegdyś zamek królewski. Pierwotny gród, datowany na XI i XII wiek i wzmiankowany jako *castrum antiquum*, usytuowany był na nizinie, wśród terenów podmokłych, w pobliżu Noteci i jej dopływu – Ślęskiej. Na zachód od grodu i podgrodzia, książę Przemysław I, w trakcie konfliktów z Pomorzanami o Nakło, w 1255 roku wzniósł kolejny gród nad rzeką Kołczatką.

Po zniszczeniu Nakła przez Krzyżaków w roku 1331, król Kazimierz Wielki, w miejscu dawnych grodów i osady, założył nowe miasto, otoczone murami, oraz wybudował murowany zamek. Fakt ten poświadczają kronikarze Janko z Czarnkowa i Jan Długosz. Budowa zamku przypuszczalnie nastąpiła po roku 1357, kiedy to król zwolnił dobra biskupie od obowiązku budowy grodów, z wyjątkiem dwóch izbic w grodzie nakielskim.

Zamek w Nakle, włączony w system umocnień miejskich, oddzielony był od miasta fosą, co zapewniało możliwość kontynuowania obrony w przypadku opanowania miasta przez wroga. Prawdopodobnie był to typowy zamek nizinny o regularnym założeniu, składający się z murowanego domu głównego, prawdopodobnie z wieżą, i budynków drewnianych. Podstawowym materiałem budowlanym była cegła. Zamek pełnił funkcję obronną, strzegąc przeprawy przez Noteć, szczególnie podczas wojny z Krzyżakami 

fot. JAPCOK, VI 2003

w latach 1409-1411.

W kolejnych stuleciach zamek podupadał, stając się siedzibą starosty. Choć w trakcie wojen polsko-szwedzkich w XVII wieku warownia została ponownie wykorzystana do obrony przeprawy, prawdopodobnie znajdowała się już w stanie ruiny. Zniszczenia dopełniły obce armie na początku XVIII wieku. Pod koniec stulecia nastąpiła rozbiórka ruin, co potwierdza plan miasta z 1784 roku, na którym wzgórze zamkowe jest zaznaczone bez zabudowy. Do 1772 roku zachowały się jeszcze fragmenty murów zamkowych, rozebrane dopiero w 1 połowie XIX wieku.

Do czasów współczesnych nie zachowały się żadne widoczne ślady po zamku Kazimierza Wielkiego. Jedynym nawiązaniem do jego istnienia jest plac Zamkowy. Rzeka Noteć od wczesnego średniowiecza stanowiła naturalną linię obrony Wielkopolski, a Nakło było jednym z grodów strzegących brodu.