amek w Morągu, położony w strategicznym miejscu, gdzie wody Jeziora Morąskiego z trzech stron otaczały osadę (jezioro zostało osuszone w 1817 roku), był dostępny jedynie od strony wschodniej. To usytuowanie sprzyjało wzniesieniu warowni. Prawdopodobnie już około 1280 roku, na wzgórzu, powstała drewniana strażnica, która pełniła funkcję siedziby prokuratora, podległego komturstwu elbląskiemu. Osada znajdowała się na skrzyżowaniu ważnych dróg z Olsztyna, Ostródy i Pasłęka.
W 1331 roku Morąg został podniesiony do rangi wójtostwa, co zadecydowało o rozpoczęciu budowy murowanego zamku na miejscu wcześniejszej strażnicy. Prace budowlane trwały blisko 50 lat, o czym świadczy inwentarz z 1384 roku. Zamek wzniesiono na wysuniętym cyplu, poza obrębem murów miejskich, umacniając
Plan sytuacyjny zamku i miasta z początku XX wieku
go od strony miasta głęboką fosą i murem obronnym. Budynki zamkowe w dolnych partiach wzniesiono z kamienia granitowego, w wyższych z gotyckiej cegły. Wjazd do zamku prowadził od strony miasta przez zwodzony most nad fosą.
Pierwotnie zamek składał się z trzech skrzydeł wzniesionych na planie nieregularnym czworoboku. W narożniku wschodnim znajdowała się wieża. Jak w każdym krzyżackim zamku znajdowały się tu kaplica, refektarz, kapitularz, dormitorium, infirmeria oraz pomieszczenia gospodarcze. Po południowej stronie zamku, w obrębie cypla znajdowało się niewielkie podzamcze z zakonnym folwarkiem.
W 1414 roku zamek został zdobyty przez wojska polskie, a następnie ponownie, podczas wojny trzynastoletniej, przez wojska Związku Pruskiego. Po bitwie pod Grunwaldem w roku 1410 został prawie bez walki zajęty przez króla Władysława Jagiełłę. Zamek stał się siedzibą starostów książęcych, których starostwo obejmowało tereny okolic Morąga i Miłakowa. Funkcję starostów objęła rodzina Dohnów, która pod koniec XVI wieku przeniosła się do nowo wybudowanej renesansowej rezydencji w granicach miasta. Wtedy też pod kierunkiem Blasiusa Berwarta przeprowadzono
Widok od północnego-wschodu, fot. JAPCOK, V 2004
remont i częściową rozbudowę.
Opuszczony zamek zaczął podupadać. Już w 1616 roku rozebrano wieżę zamkową. W XVII i XVIII wieku ruina postępowała. Po rozbiórce z roku 1815 zachowało się tylko jedno skrzydło, północno-zachodnie, zaadaptowane na potrzeby szkolnictwa.
Później dobudowano drugie skrzydło, tworząc plan przypominający literę L. W skrzydle zachodnim zachowała się pierwotna sień z portalem, prowadząca na dziedziniec. W tym skrzydle mieściło się archiwum, a skrzydło północne przeznaczono na cele kulturalne. W ostatnich latach na zamku rozpoczęto prace archeologiczne oraz są plany jego odbudowy. Obecnie obiekt znajduje się w złym stanie i w 1998 roku informowano o jego wystawieniu na sprzedaż. Do naszych czasów zachował się przebudowany budynek północny z przejazdem bramnym oraz budynek wschodni z czteroprzęsłową piwnicą.
Włącz 3D
mek 
