ierwsze umocnienia w Łowiczu datuje się na okres wczesnego średniowiecza, kiedy to istniał tu drewniano-ziemny gród, strzegący brodu na Bzurze. Pierwsza wzmianka o Łowiczu pochodzi z bulli gnieźnieńskiej z 1136 roku. Od XIII wieku w Łowiczu znajdował się dwór arcybiskupi, który z czasem przekształcił się w jego główną rezydencję.
Około 1355 roku arcybiskup Jarosław Bogoria Skotnicki rozpoczął budowę murowanego zamku gotyckiego w miejscu grodu. Zamek składał się z otoczonego murem niewielkiego dziedzińca, przy którym wzdłuż północnego boku wzniesiono budynek z cegły. W czasach Kazimierza Wielkiego zamek miał plan zbliżony do kwadratu o boku 35 metrów.
Pod koniec XIV wieku kolejni arcybiskupi rozbudowali zamek, dobudowując budynek wzdłuż ściany południowej oraz
Plan zamku na sztychu Erika Dahlbergha z dzieła Samuela Pufendorfa 'De rebus a Carolo Gustavo gestis', 1656 rok
wznosząc wieżę bramną po wschodniej stronie, w której na piętrze umieszczono kaplicę zamkową. Zewnętrzne lico wschodniej kurtyny muru wieńczyła dostawiona czworoboczna wieża bramna. Całe założenie otoczono dodatkowym owalnym murem i fosą. W murze północnym i południowym znajdowały się dwa skrzydła mieszkalne. Większe północne pełniło funkcję pałacu, z magazynami na najniższej kondygnacji, dużą salą i dwiema mniejszymi z kominkami na wyższych poziomach. Narożnik pałacu stykał się z wieżą bramną, a chodnik prowadził do kaplicy nad przejazdem bramnym.
Broń palna, zyskująca na znaczeniu w XV wieku, wymusiła modernizację fortyfikacji zamku łowickiego. Otoczono murem podzamcze (Zamek Niski), oddzielone od Zamku Wysokiego rowem z mostem zwodzonym. Mur Zamku Niskiego wzmocniono basztami, z których najbardziej okazała znajdowała się w narożniku południowo-wschodnim. Zamek Wysoki wzmocniono dwiema basztami, czworoboczną od południa i okrągłą w narożniku
Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, X 2018
zachodnim, służącą do przechowywania prochu. Dwie drogi prowadziły do zamku: jedna łączyła go z miastem przez długi most palowy, a druga prowadziła do ogrodów przez most na Bzurze.
W XVI wieku zamek łowicki zaczął przekształcać się w reprezentacyjną siedzibę prymasów. Prymas Jan Łaski zmodernizował zamek wysoki, a na Zamku Niskim wzniósł niewielki pałac (prawdopodobnie drewniany) oraz zabudowania gospodarcze. Jego następcy, Mikołaj Dzierzgowski, Jakub Uchański i Stanisław Karnkowski, kontynuowali prace, nadając zamkowi renesansowy wygląd. Dzierzgowski urządził Salę Królewską na Zamku Wysokim i odnowił kaplicę zamkową. W tym okresie otoczono zamek pasem umocnień ziemnych. Budynki otynkowano i zwieńczono attykami, a wieże nakryto hełmami. Na Zamku Niskim wzniesiono murowany renesansowy pałac z krużgankami. Nadbudowano mury obronne, pogłębiono fosy i nadsypano wały ziemne z basteją artyleryjską. W pierwszej połowie XVI wieku Jan Łaski rozbudował zamek, prawdopodobnie wtedy razem z podzamczem, zwanym zamkiem dolnym,
fot. ZeroJeden, IX 2002
został otoczony drugą fosą. Od połowy do końca XVI wieku kolejne, renesansowe już przebudowy, podejmowane były przez kolejnych biskupów Mikołaja Dzierzgowskiego, Jakuba Uchańskiego i Stanisława Karnkowskiego. Z zamku górnego i połączonego w nim teraz w jedną całość zamku dolnego powstała rozległa rezydencja, a funkcje gospodarcze przejęło nowe podzamcze.
Kolejnym ważnym okresem były rządy prymasa Wawrzyńca Gembickiego, który po 1616 roku zmodernizował Zamek Niski i znajdujący się tam pałac zgodnie z ceremoniałem dworu prymasowskiego. Zdobiące go attyki zastąpiono wysokimi dachami. Ufortyfikował zamek nowoczesnym systemem bastionowym w kształcie pięcioboku z czterema narożnymi bastionami i piatta-forme. Całość otaczał nawodniony rów z palisadą. Zamek uzyskał nowy system umocnień bastionowych, a pionowe gotyckie mury obronne zastąpiono niższymi skośnymi, łatwiej wytrzymującymi ostrzał artyleryjski.
Pomimo tych umocnień, 4 września 1655 roku zamek poddał się wojskom szwedzkim Karola Gustawa. W związku z wojną partyzancką
fot. ZeroJeden, IV 2005
Szwedzi wzmocnili zamkowe fortyfikacje, budując rawelin od strony południowej. Opuszczając zamek w czerwcu 1657 roku, wysadzili go w powietrze.W okresie potopu szwedzkiego zamek został poddany najeźdźcy bez walk. Nowi właściciele podnieśli obronność twierdzy modernizując fortyfikacje bastionowe. Po wycofaniu się Szwedów w 1657 roku zamek był nadwerężony, wysadzili oni w powietrze część zabudowań.
Zniszczenia po ""potopie"" były tak poważne, że zamek leżał w gruzach przez dziesięć lat. Odbudowę przeprowadził prymas Mikołaj Prażmowski, kładąc nacisk na fortyfikacje. W XVII wieku zamek zaczął tracić na znaczeniu na rzecz pałaców w Skierniewicach i Warszawie. Kresem świetności było umieszczenie w 1787 roku przez prymasa Michała Poniatowskiego w ruinach manufaktury płótna. Jednak po tych przekształceniach warownia mimo utrzymania cech obronnych bardziej przypominała magnacką rezydencję niż twierdzę. Nad Bzurą w sąsiedztwie zamku zostały założone ogrody.
W wieku XVIII rozpoczęto rozbiórkę zamku. Nie zamieszkany
Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, X 2018
zamek od 1783 roku był ogołacany z resztek wystroju, który Helena Radziwiłłowa używała do dekoracji w pobliskiej Arkadii. W 1787 roku Michał Poniatowski na terenie zamku założył manufakturę płótna, która funkcjonowała do 1793 roku strawiona przez pożar. Przez kolejne lata teren zamkowy był własnością państwową i niedługo potem został rozebrany.
W 1871 roku władze carskie wstrzymały rozbiórkę. W czasie pierwszej wojny światowej założono tu cmentarz wojskowy. Po konfiskacie dóbr kościelnych przez władze zaborcze zamek stał się własnością rządu i począwszy od 1822 roku był systematycznie rozbierany. Podczas pierwszej wojny światowej teren dawnej warowni przeznaczono pod cmentarz wojskowy, a po roku 1945 przez obszar zamku niskiego ułożono nitkę obwodnicy prowadzącej w kierunku Łodzi, niszcząc bezpowrotnie tę część założenia.
Od 1993 roku teren zamku jest własnością prywatną, a od niedawna prowadzone są na nim prace mające na celu uporządkowanie i udostępnienie ruin zwiedzającym. Zachowały się nieliczne
fot. ZeroJeden, IV 2005
detale architektoniczne i dekoracyjne elementy kamieniarki: obramienia okien, fryzy czy kartusze.
Włącz 3D
erwsze umocnienia 
