amek kapituły pomezańskiej w Kwidzynie, usytuowany na prawym brzegu Wisły w północnej części miasta, stanowi gotycki zespół zamkowo-katedralny. Obok niego, przez kilka wieków istniała także strażnica krzyżacka, zlokalizowana na wzgórzu w rejonie ulicy Starozamkowej, która uległa zniszczeniu w 1520 roku.
W wyniku ekspansji Zakonu Krzyżackiego w XIII wieku, po zajęciu Pomezanii, rycerze zakonni wznosili drewniano-ziemne obiekty obronne, w tym strażnicę w Kwidzynie. Została ona zniszczona podczas powstania pruskiego w 1242 roku, a następnie odbudowana jako niewielki zamek o nieregularnym założeniu, z kamienia i cegły. Po utworzeniu diecezji pomezańskiej w 1250 roku, zamek stał się własnością biskupa pomezańskiego.
Kolejne powstania pruskie i zniszczenie miasta spowodowały
Zamek w Kwidzynie na litografii Eduarda Pietzscha, Borussia 1839
wyjazd biskupa z Kwidzynia.W 1284 roku powołał on kapitułę i powierzył jej opiekę nad katedrą kwidzyńską. Około roku 1300 rozpoczęto przygotowania do budowy siedziby dla kanoników kapituły pomezańskiej. Budowę gotyckiego klasztoru-zamku, na planie kwadratu z czterema skrzydłami otaczającymi dziedziniec z krużgankiem, ukończono w pierwszej połowie XIV wieku.
Zamek, o wymiarach około 48 × 50 metrów, położony na krawędzi wysoczyzny nad doliną Wisły, łączył funkcje obronne, administracyjne i mieszkalne. W narożach posiadał trzy kwadratowe wieżyczki i jedną potężną, 56-metrową wieżę w narożniku południowo-wschodnim. W skrzydle południowym mieścił się kapitularz i refektarz letni, w północnym – kaplica i refektarz zimowy, w skrzydle wschodnim – infirmeria i mieszkanie prepozyta z archiwum, a w zachodnim – dormitorium kanoników oraz kuchnia, piekarnia i spiżarnia. Wjazd do zamku znajdował się na osi budynku północnego.
W połowie XIV wieku do zamku dobudowano od wschodu kościół, który na początku
Badania archeologiczne prowadzone na przyzamkowej średniowiecznej zabudowie miejskiej, fot. ZeroJeden, IV 2004
XV wieku został podniesiony do rangi katedry. Wzniesiono także wieżę obronno-sanitarną, tzw. gdanisko, połączoną ze skrzydłem zachodnim 54-metrowym gankiem wspartym na pięciu arkadach oraz wieżę studzienną od strony północnej, połączoną gankiem o długości 18 metrów.
Zamek był wielokrotnie szturmowany i niszczony. Podczas wojny trzynastoletniej w 1460 roku wojska polskie zajęły miasto i obydwa kwidzyńskie zamki. Na mocy II pokoju toruńskiego w 1466 roku Kwidzyń pozostał w granicach państwa zakonnego, a biskupem pomezańskim został Wincenty Kiełbasa. Podczas tzw. wojny księżej wojska polskie zajęły zamek kapituły. Został on odbudowany w 1487 roku, ale już w 1520 roku ponownie został uszkodzony podczas kolejnej wojny Polski z Zakonem Krzyżackim.
Po sekularyzacji Zakonu Krzyżackiego w 1525 roku, biskupi pomezańscy przejęli zamek kapituły. W latach 1530-39 biskup Paweł Speratus przeprowadził remont zamkowych murów, wykorzystując cegły z rozbiórki starego zamku. Po jego śmierci w 1551 roku zamek przeszedł w ręce księcia
Zamek na pocztówce z 1928 roku
Alberta i został zaadaptowany na mieszkania dla oficerów i urzędników administracji książęcej.
Po zniszczeniach w czasie wojen szwedzkich skrzydło południowe zamieniono na magazyn żywności. W 1772 roku zamek stał się siedzibą sądu. W 1798 roku przystąpiono do rozbiórki skrzydła południowego i wschodniego. W połowie XIX wieku urządzono w zamku więzienie. Rozbiórkę powstrzymało dopiero rozporządzenie Fryderyka Wilhelma IV z 1854 roku. Przystąpiono do prac restauracyjnych, które miały nadać mu wygląd z czasów średniowiecza. Pod kierownictwem G. Reicherta przywrócono pierwotną wysokość narożnym wieżyczkom oraz odnowiono gdanisko i wieżę więzienną.
Po II wojnie światowej zamek został przejęty przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, a od 1950 roku jest siedzibą muzeum. Do dziś zachowały się skrzydła północne i zachodnie z narożnymi wieżyczkami oraz obie wieże: gdanisko i studzienna z arkadowymi gankami. Zamek wraz z katedrą stanowi imponujący gotycki zespół obronno-sakralny.
Włącz 3D
mek kapituły pomezańskiej 
