amek kapituły pomezańskiej w Kwidzynie, usytuowany na prawym brzegu Wisły w północnej części miasta, stanowi gotycki zespół zamkowo-katedralny. Obok niego, przez kilka wieków istniała także strażnica krzyżacka, zlokalizowana na wzgórzu w rejonie ulicy Starozamkowej, która uległa zniszczeniu w 1520 roku.
W wyniku ekspansji Zakonu Krzyżackiego w XIII wieku, po zajęciu Pomezanii, rycerze zakonni wznosili drewniano-ziemne obiekty obronne, w tym strażnicę w Kwidzynie. Została ona zniszczona podczas powstania pruskiego w 1242 roku, a następnie odbudowana jako niewielki zamek o nieregularnym założeniu, z kamienia i cegły. Po utworzeniu diecezji pomezańskiej w 1250 roku, zamek stał się własnością biskupa pomezańskiego.
Kolejne powstania pruskie i zniszczenie miasta spowodowały wyjazd biskupa z Kwidzynia.W 1284
Widok z lotu ptaka od południa, fot. ZeroJeden, VIII 2013
roku powołał on kapitułę i powierzył jej opiekę nad katedrą kwidzyńską. Około roku 1300 rozpoczęto przygotowania do budowy siedziby dla kanoników kapituły pomezańskiej. Budowę gotyckiego klasztoru-zamku, na planie kwadratu z czterema skrzydłami otaczającymi dziedziniec z krużgankiem, ukończono w pierwszej połowie XIV wieku.
Zamek, o wymiarach około 48 × 50 metrów, położony na krawędzi wysoczyzny nad doliną Wisły, łączył funkcje obronne, administracyjne i mieszkalne. W narożach posiadał trzy kwadratowe wieżyczki i jedną potężną, 56-metrową wieżę w narożniku południowo-wschodnim. W skrzydle południowym mieścił się kapitularz i refektarz letni, w północnym – kaplica i refektarz zimowy, w skrzydle wschodnim – infirmeria i mieszkanie prepozyta z archiwum, a w zachodnim – dormitorium kanoników oraz kuchnia, piekarnia i spiżarnia. Wjazd do zamku znajdował się na osi budynku północnego.
W połowie XIV wieku do zamku dobudowano od wschodu
Zamek w Kwidzynie, 'Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienwerder Őstlich der Weichsel', 1898
kościół, który na początku XV wieku został podniesiony do rangi katedry. Wzniesiono także wieżę obronno-sanitarną, tzw. gdanisko, połączoną ze skrzydłem zachodnim 54-metrowym gankiem wspartym na pięciu arkadach oraz wieżę studzienną od strony północnej, połączoną gankiem o długości 18 metrów.
Zamek był wielokrotnie szturmowany i niszczony. Podczas wojny trzynastoletniej w 1460 roku wojska polskie zajęły miasto i obydwa kwidzyńskie zamki. Na mocy II pokoju toruńskiego w 1466 roku Kwidzyń pozostał w granicach państwa zakonnego, a biskupem pomezańskim został Wincenty Kiełbasa. Podczas tzw. wojny księżej wojska polskie zajęły zamek kapituły. Został on odbudowany w 1487 roku, ale już w 1520 roku ponownie został uszkodzony podczas kolejnej wojny Polski z Zakonem Krzyżackim.
Po sekularyzacji Zakonu
Zamek na pocztówce z okresu międzywojennego
Krzyżackiego w 1525 roku, biskupi pomezańscy przejęli zamek kapituły. W latach 1530-39 biskup Paweł Speratus przeprowadził remont zamkowych murów, wykorzystując cegły z rozbiórki starego zamku. Po jego śmierci w 1551 roku zamek przeszedł w ręce księcia Alberta i został zaadaptowany na mieszkania dla oficerów i urzędników administracji książęcej.
Po zniszczeniach w czasie wojen szwedzkich skrzydło południowe zamieniono na magazyn żywności. W 1772 roku zamek stał się siedzibą sądu. W 1798 roku przystąpiono do rozbiórki skrzydła południowego i wschodniego. W połowie XIX wieku urządzono w zamku więzienie. Rozbiórkę powstrzymało dopiero rozporządzenie Fryderyka Wilhelma IV z 1854 roku. Przystąpiono do prac restauracyjnych, które miały nadać mu wygląd z czasów średniowiecza. Pod kierownictwem G. Reicherta przywrócono pierwotną wysokość narożnym wieżyczkom oraz odnowiono gdanisko i wieżę więzienną.
Po II wojnie światowej zamek został przejęty przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, a
Zamek w Kwidzynie na litografii Eduarda Pietzscha, Borussia 1839
od 1950 roku jest siedzibą muzeum. Do dziś zachowały się skrzydła północne i zachodnie z narożnymi wieżyczkami oraz obie wieże: gdanisko i studzienna z arkadowymi gankami. Zamek wraz z katedrą stanowi imponujący gotycki zespół obronno-sakralny.
Włącz 3D
mek kapituły pomezańskiej 
