Zamek w Krasiczynie

eszcze do niedawna zamek w Krasiczynie był uznawany za jednorodną budowlę z przełomu XVI i XVII wieku. Jednakże badania przeprowadzone w ostatnich dekadach wykazały, że w skrzydle północnym znajdują się mury budynku bramnego, który powstał w latach 1540-1550, a więc ponad pół wieku wcześniej niż pozostałe zabudowania. Dwór, w którego skład wchodził ten budynek, został zbudowany przez Jakuba z Siecina herbu Rogala, który poślubił Barbarę z Orzechowskich. Jakub był protoplastą rodu Krasickich.

Stanisław Krasicki, syn Jakuba, w drugiej połowie XVI wieku wzniósł zamek w obecnej formie. Jego wnuk, Stanisław Marcin, w latach 1598-1614 wykończył dzieło ojca, przekształcając go w manierystyczną rezydencję.

Renesansowy zamek został zbudowany na planie prostokąta z obszernym dziedzińcem pośrodku. Trzy skrzydła oraz część północnego stanowiły kurtyny, a reszta północnego skrzydła pełniła funkcję mieszkalną. Na rogach założenia wzniesiono cztery potężne, okrągłe baszty. Cały obwód murów i 

Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, V 2023

baszt posiadał liczne strzelnice, które w murach południowym, wschodnim i zachodnim zachowały się częściowo do dziś.

Zamek otaczały umocnienia obronne. Od zachodu i północy naturalną ochronę stanowił zalew, natomiast od południa i wschodu przekopano fosę i usypano wały.

W latach 1598-1614, Stanisław Marcin Krasicki gruntownie przebudował zamek, zachowując jednak starsze mury. Powstały nowe skrzydła mieszkalne przy dotychczasowych murach kurtynowych, a skrzydło północne zostało przedłużone na całą długość ściany północnej. Podwyższono baszty i kurtyny, dziedziniec otoczono parterowym krużgankiem, a strzelnice zamurowano. Wzniesiono nową bramę z wysoką wieżą zegarową. Stary wjazd zamurowano, a z nowego poprowadzono arterię widokowo-komunikacyjną przez drewniany most nad zalewem i miasteczko w stronę Sanu. W latach 1614-1618 przebudowano kaplicę, znajdującą się w baszcie południowo-zachodniej zwanej Boską. Zamek zyskał bogatą kamieniarkę, malowidła i dekoracje sgraffitowe.

W 1530 roku Jan Tarło odnowił 

Widok zamku od zachodu w 1837 roku, Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu

niektóre dekoracje. W latach 1750-1785 został częściowo przebudowany, zmiany dotyczyły głównie skrzydła północnego. W 1726 roku zamek został najechany i zniszczony przez wojska carskie i Kozaków. W 1852 roku spłonęły wszystkie wnętrza oprócz kaplicy, a na przełomie XIX i XX wieku został odbudowany.

W 1963 roku rozpoczęto trwającą kilkanaście lat konserwację zamku.

Budowla zachowała bogatą dekorację sgraffitową, attykę, baszty: Szlachecką, Królewską, Papieską, Boską, wieżę zegarową oraz arkadowy dziedziniec. Kaplica w baszcie Boskiej pełniła funkcję krypty, w której spoczywają zmarli członkowie rodziny Sapiehów. Do dziś zachował się także park krajobrazowy.