Zamek w Gliwicach

amek w Gliwicach, położony przy ulicy Pod Murami 2, funkcjonuje pod dwiema nazwami: Zamek Piastowski lub Zameczek Cetryczów, odzwierciedlając burzliwą historię i zmieniających się właścicieli. Początki budowli sięgają prawdopodobnie lokacji Gliwic około 1260 roku przez księcia opolsko-raciborskiego Władysława, kiedy miasto należało do księstwa bytomskiego. Po 1303 roku, Gliwice znalazły się w księstwie toszeckim, a 

Widok z lotu ptaka, fot. ZeroJeden, VII 2018

następnie, w 1322 roku, stały się stolicą odrębnego księstwa gliwickiego.

Pierwszy książę gliwicki, Siemowit, wzmocnił obronność miasta ceglanymi murami i wzniósł murowany zamek, początkowo składający się z wieży i przylegającej do niej części mieszkalnej. Obiekt, pełniąc funkcję siedziby książęcej, był integralną częścią fortyfikacji miejskich. Rozbudowa zamku miała miejsce na przełomie XIV i XV wieku.

Po śmierci Siemowita w 1342 roku, księstwo gliwickie zostało podzielone. W 1364 roku połowę księstwa otrzymał książę niemodliński Wacław, a po jego śmierci – książę oleśnicki Konrad II. Drugą połowę otrzymał książę oświęcimski Jan I. W rezultacie, przez ponad 60 lat, Gliwice posiadały dwa zamki. Istniejący do dziś zamek należał wówczas do książąt oleśnickich. Drugi zamek, należący do książąt oświęcimskich, znajdował się prawdopodobnie w miejscu obecnego ogrodu plebanii kościoła Wszystkich 

Widok od południowego-zachodu, fot. ZeroJeden, IX 2004

Świętych. Ten zamek został zniszczony w 1431 roku przez księcia oleśnickiego Konrada VII Białego, w czasie, gdy Gliwice były pod kontrolą husytów. Zamek książęcy zbudowany w XIV w. przez książąt oświęcimskich został zburzony w 1 połowie XV w. przez husytów pod dowództwem Zygmunta Korybutowicza.

W roku 1558 gliwickie państwo stanowe zostało wydzierżawione od cesarza Ferdynanda I Habsburga przez Fryderyka von Zetritz vel Cetrycza. Wykorzystując fragmenty istniejącego zamku, w latach 1558-1561 przebudował go na swoją renesansową rezydencję w stylu podkowy, zatracając częściowo jego gotycki charakter. W 1596 roku miasto wykupiło od Cetrycza zwierzchnie prawo książęce za 27000 talarów, stając się wolnym miastem królewskim. Od tego momentu zamek stał się własnością miasta.

W kolejnych latach zamek pełnił różne funkcje, służąc jako arsenał, więzienie, a nawet folwark. Po II wojnie światowej, w jego murach ulokowano muzeum. Remont przeprowadzony w latach 50. XX wieku miał na celu uwydatnienie gotyckich elementów architektonicznych. 

Widok z lotu ptaka, fot. ZeroJeden, VII 2018

W przyziemiu zachowały się fragmenty średniowiecznych kamiennych murów, sklepione piwnice oraz wykrój otworu strzelniczego.

Niesymetryczna bryła zamku składa się z trzech części o różnym układzie. Zachodnia część ma cztery kondygnacje, a środkowa i wschodnia – po trzy. Budowla wzniesiona została z kamienia i cegły w układzie polskim, z użyciem zendrówki. Obecnie zamek jest częściowo potynkowany. Budynki środkowy i wschodni przykryte są dachami dwuspadowymi, natomiast kwadratowa wieża zachodnia – dachem namiotowym.

Po rewaloryzacji przeprowadzonej w latach 1984-85, zamek został udostępniony zwiedzającym jako filia Muzeum w Gliwicach.