Katedra we Fromborku

espół Katedralny we Fromborku, usytuowany na niemal prostokątnym wzgórzu o wymiarach około 163 x 80 m, stanowi ufortyfikowany kompleks otoczony średniowiecznymi murami obronnymi z basztami i bramami. Początki fortyfikacji sięgają XIV wieku, kiedy to wzniesiono mur północny, zachodni i południowy wraz z Bramą Mniejszą oraz furtami północną i południową. Wybór miejsca na ufortyfikowaną siedzibę biskupów warmińskich był starannie przemyślany, z wykorzystaniem krańców morenowego wzgórza, stromych zboczy północnych oraz głębokich wąwozów od wschodu i zachodu, które połączono fosą od strony południowej.

W narożniku południowo-wschodnim, przed rokiem 1448, dobudowano ośmioboczną wieżę artyleryjską, Wieżę Radziejowskiego, która później została zwieńczona barokowym hełmem i służyła jako dzwonnica. Kurtynę północną wzmacniały dwie wieże: niezachowana wieża 

Zamek na pocztówce z okresu międzywojennego

północna oraz wieża kustodi. Do użycia broni palnej dostosowano wysuniętą przed lico muru wieżę w narożniku północno-wschodnim. W połowie XV wieku w narożniku południowo-zachodnim wzniesiono ośmioboczną basteję o grubości murów dochodzącej do 7 metrów, zwaną ""Magna turris"". W północno-zachodnim narożniku wznosi się kwadratowa Wieża Kopernika, wybudowana przed 1400 rokiem, która w pewnym okresie stanowiła mieszkanie Mikołaja Kopernika, który w 1510 roku został kanonikiem katedralnym, gdzie za kwotę 175 grzywien zakupił na własność wieżę płn-zach, którą przebudował na mieszkanie i pracownię i w której napisał swe najbardziej znane działo „O obrotach sfer niebieskich”.

W północno-wschodniej części wzgórza wznosi się Bazylika Archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła. Ta trójnawowa, ceglana hala, której budowę ukończono w roku 1388. Wzniesiony został kościół pw. Wniebowzięcia Panny Marii i św. Andrzeja Apostoła otoczony drewniano-ziemnymi umocnieniami. Wznoszona 

Widok z lotu ptaka od południowego-wschodu, fot. ZeroJeden, V 2013

była w latach 1329–1388, co potwierdzają źródła dokumentujące etapową realizację prezbiterium, korpusu nawowego i zachodniej kruchty. Budynek charakteryzuje się wydłużonym, prosto zamkniętym prezbiterium, czterema narożnymi wieżyczkami oraz fasadą zachodnią zwieńczoną dekoracyjnym szczytem z kruchtą i portalem zdobionym bogatą archiwoltą. Wnętrze naw i prezbiterium przykrywają sklepienia gwiaździste podparte ośmiobocznymi filarami. Wnętrze, częściowo przebudowane po najeździe szwedzkim około 1626 roku, zachowało m.in. późnogotycki poliptyk z 1504 roku, barokowe stalle kanonickie zdobione srebrną inkrustacją projektu K. Peuckera, liczne ołtarze boczne, marmurową chrzcielnicę oraz barokowy prospekt organowy. Instrumentarium katedralne obejmuje monumentalne organy, których obecna forma pochodzi z XVIII wieku i liczy 66 głosów, wykorzystywane podczas corocznego Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Organowej. W świątyni znajduje się ponad sto epitafiów i płyt nagrobnych kanoników i biskupów warmińskich, w tym epitafium 

Głowna brama południowa zespołu katedralnego, rysunek Ferdinanda von Quasta z 1844 roku 'Denkmale der Baukunst in Preussen', Bd 3, Berlin 1862

Bartłomieja Boreschowa z 1426 roku.

Za południową nawą, w XVIII wieku, dostawiono barokową Kaplicę Salwatora (Kaplicę Zbawiciela), zwana też Szembeka, z centralną kopułą i iluzjonistycznymi malowidłami Macieja Jana Meyera oraz późnobarokowym pomnikiem fundatora, bpa Szembeka (zm. 1740).

Pałac biskupi, dawna rezydencja kapituły, powstał około 1350 roku, został rozbudowany w XVI wieku i przebudowany w stylu barokowym w XVII wieku. Po spaleniu w 1945 roku, odbudowano go po wojnie i zaadaptowano na Muzeum Mikołaja Kopernika. Obecnie udostępnia ekspozycje poświęcone Kopernikowi i astronomii, w tym w wieży Radziejowskiego zainstalowano wahadło Foucaulta oraz funkcjonuje punkt widokowy.

W 1994 roku cały zespół otrzymał status Pomnika Historii. W latach 2015–2023 prowadzono prace konserwatorskie, uwzględniające dostosowanie obiektów do osób z niepełnosprawnościami.

Historia Fromborka naznaczona jest licznymi najazdami i zniszczeniami, w tym rejzą wojsk polsko-litewskich w 1414 roku oraz okupacją szwedzką w XVII wieku. Mimo tych trudności, wzgórze katedralne pozostaje ważnym ośrodkiem kulturalnym 

Widok z lotu ptaka od zachodu, fot. ZeroJeden, V 2013

i historycznym, a także atrakcją turystyczną.

Po II wojnie światowej przez wiele lat trwały prace mające przywrócić miejscu dawną świetność. Należy wspomnieć tu o harcerskiej akcji „Operacja 1001 Frombork”, podczas której w latach 1966-1973 odbudowywano miasto aby przygotować obchody 500 rocznicy urodzin Kopernika.

Pokaż na mapie