Polskie zamki
Aktualizacja 2026-03-29

Fortalicja w Czemiernikach

  

Legendy
blankWycieczki (Musisz być zalogowany/a)blanktlo

Nazwy podobne do Czemierniki:    Czernina · Czernica ·


w  Czemiernikach, biskup płocki Henryk Firlej, późniejszy prymas Polski, w latach dwudziestych XVII wieku wzniósł późnorenesansowy dwór, przekształcony w zamek otoczony wieloboczną fortyfikacją bastionową. Budowla ta stanowiła przykład starowłoskiego założenia typu ""palazzo in fortezza"". Zamek usytuowano po wschodniej stronie miasta, oddzielając go od niego stawami.
Trzykondygnacyjny dwór, powstały na planie prostokąta, zlokalizowany był w zachodnim narożniku założenia. Przyziemie pełniło funkcje gospodarcze, natomiast na pierwszym piętrze znajdowała się obszerna sień oraz apartamenty mieszkalne po jej obu stronach. Wyższą kondygnację zajmowała duża sala, z pomieszczeniami o analogicznym układzie jak na niższej kondygnacji. Budynek zwieńczony był pogrążonym 
Fortalicja w Czemiernikach
Widok od północnego-zachodu na bramę wjazdową, fot. ZeroJeden, X 2005
dachem, prawdopodobnie z attyką ze strzelnicami. Od reszty założenia dwór oddzielała fosa, a wjazd prowadził przez zwodzony most do loggii ze schodami na pierwsze piętro.
Fortyfikacje bastionowe, wzniesione na planie nieregularnego czworoboku, od zachodu, południa i częściowo od północy przylegały do stawów. Bastiony północny i południowy wyposażono w kazamaty, natomiast bastiony wschodnie wypełniono ziemią. Mury kurtynowe, łączące bastiony, zbudowano z cegły i wyposażono w liczne strzelnice kluczowe. Brama wjazdowa, usytuowana obok bastionu południowego na osi grobli prowadzącej do miasta, posiadała jeden sklepiony przelot bez furt dla pieszych i zwieńczona była ośmiobocznym samborzem, pełniącym funkcję pomieszczenia dla straży. Prawdopodobnie przed bramą znajdował się zwodzony most. Wewnątrz fortyfikacji mieściły się zabudowania gospodarcze oraz ogród, uznawany w czasach świetności za jeden z piękniejszych w Rzeczypospolitej.
W okresie od października 1625 do stycznia 1626 roku w Czemiernikach przebywał król 
Fortalicja w Czemiernikach
Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, X 2018
Zygmunt III Waza, wraz z rodziną i dworem, chroniąc się przed zarazą panującą w Krakowie. W 1655 roku miasto zostało zniszczone przez Szwedów, jednak zamku nie udało im się zdobyć. W 1680 roku Czemierniki przeszły w posiadanie Jana III Sobieskiego, a następnie jego syna Jakuba. W 1719 roku właścicielem zamku i miasta został wojewoda podolski Stefan Humięcki, który zainicjował barokową przebudowę dworu. Budynek zwieńczono mansardowym dachem z ozdobnymi szczytami wolutowymi, wzmocniono fortyfikacje i wzniesiono nowe budynki gospodarcze.
W 1813 roku dwór został zniszczony przez pożar. W 1850 roku majątek zakupił generał Wincenty hrabia Krasiński, a dwa lata później przeprowadzono remont rezydencji. Zniszczony dach zastąpiono nowym, pogrążonym typu koszowego z neogotycką attyką, zamurowano arkady loggii oraz przebudowano wnętrza.
Po II wojnie światowej zdewastowany pałac w 1951 roku wyremontowano i zaadaptowano na Państwowy Dom Dziecka. Później obiekt przekazano Państwowemu Ośrodkowi Szkolno-Wychowawczemu dla dzieci z lekkim 
Fortalicja w Czemiernikach
Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, X 2018
upośledzeniem. W latach 1983-87 przeprowadzono prace konserwatorskie. W 2002 roku Ośrodek przeniesiono do Radzynia, a pałac zwrócono spadkobiercom przedwojennych właścicieli. W 2004 roku powstała Fundacja Fortalicja Czemierniki, która kilka lat później przystąpiła do remontu zabytkowego założenia, jednak prace nie zostały ukończone. W listopadzie 2013 roku nowymi właścicielami pałacu zostali Włodzimierz i Małgorzata Jabłońscy.
Do czasów obecnych najlepiej zachowały się brama wjazdowa o cechach manierystycznych oraz budynek dworu. Mury i bastiony otaczające założenie zostały częściowo rozebrane i uszkodzone. Obecnie budynek jest w rękach prywatnych.





Pokaż na mapie



Serwis wykorzystuje technologi? cookie w celu uprzyjemnienia u?ytkowania.