Zamek w Chudowie

iestety nie są znane żadne dokumenty fundacyjne związane z budową zamku w Chudowie. Nieznany jest z imienia ani fundator, ani budowniczy tego obiektu. Obiekt powstał najprawdopodobniej w latach 30-tych XVI wieku, choć nie wyklucza się istnienia w tym miejscu wcześniejszej budowli, której wtedy nadano nowy renesansowy kształt. Za inicjatora tych działań uznaje się Jana Gierałtowskiego, zwanego Przedborem z Paniów, który w 1537 roku zakupił wieś Chudów oraz kilka okolicznych wsi. Renesansowy zamek wzniesiono na wyspie wśród moczarów. Jest możliwe, że zamek został wybudowany w miejscu starszego średniowiecznym gródka otoczonego wodą. Zamek początkowo posiadał charakter obronny o czym świadczą grube mury ze strzelnicami oraz fosa, jaka go otaczała. Posiadał most zwodzony prowadzący do drugiej kondygnacji wieży.

Po śmierci Jana Gierałtowskiego zamek i wieś odziedziczył syn Wacław. W 1587 roku zapisał on cały swój majątek żonie Agnieszce z Rogojskich, która przekazała go synowi Wacława, Janowi II zwanemu Hanuszem. Gierałtowscy władali Chudowem przez ponad 100 lat. Należeli oni do najbogatszych ludzi ówczesnego Śląska, a ich posiadłości rozciągały się od Bytomia po Nysę w granicach trzech księstw: raciborskiego, opolskiego i nyskiego. Po śmierci ostatniego z rodu, Wacława II, w 1622 roku Chudów przeszedł w ręce hr. Joanny Prażma. 

fot. ZeroJeden, IX 2002

Od hrabiny dobra zakupił Jan Skalla z Ligoty Wielkiej w powiecie kozielskim. Okres rządów hr. Prażma i Skalli przypadł na lata wojny trzydziestoletniej.

W 1687 roku chudowski zamek figuruje jako posiadłość barona Jerzego von Welczek, gubernatora księstwa opolsko-raciborskiego. Kolejnym właścicielem był Jerzy Franciszek Holly (Holy). Później zamkiem władała przypuszczalnie Jadwiga Salomea baronowa Kotulińska. W 1672 r. Jadwiga Solomea baronowa von Kotuliński objęła rządy na zamku. Przez małżeństwo jej córki Juliany Urszuli zamek przechodzi w ręce hr. Wacława Oppersdorfa.

Do najznamienitszych właścicieli chudowskiego zamku należała rodzina von Foglar. Baronowie ci przejawiali dbałość o piękno zamku, modernizując go oraz przywracając dawną świetność i majestat. W tym czasie na zamku odbywały się przyjęcia, bale, uczty i polowania. W 1717 roku Mikołaj von Foglar dokonał przebudowy zamku i z przepychem wyposażył rodową rezydencje, po której ponoć jego wnętrza przewyższały przepychem najlepsze zamki śląskie. Jego 

Zamek na pocztówce z 1920 roku

spadkobiercą został syn Jerzy Jarosław. W 1740 ostatnim właścicielem z tego rodu był Karol Jarosław, który panował w zamku w latach 1740-1767. Voglarowie mieszkali w Chudowie do 1768 r., a po ich odejściu zamek stracił swą świetność i znaczenie.

Kolejnymi właścicielami byli: Karol Reder (ok. 1768 r. ), baron Welczek (Maciej Wilczek) - 1772 r. Zięć baronów Voglarów, Karol Reder, sprzedał zamek w 1772 r. Maciejowi von Welczek, hr. August Detlew von Schlippenbach - 1794 r., hr. Jan Kanty Bobrowski - 1806 r., Leopoldyna Blandowska z domu Woyrsch - 1825r. Na skutek częstych zmian właścicieli zamek podupadł.

W 1837 roku ówczesny właściciel Aleksander von Bally przebudował go nie uwzględniając starego stylu zamku. W przeciwieństwie do pierwotnych kamiennych, kazał on rozbierać stare partie murów, a nowe polecił zbudować z cegły. Ze szczególną uwagą przeprowadził remont kaplicy zamkowej, która została uroczyście poświęcona w dniu jego urodzin - 11 stycznia 1838r. Von Bally starał 

Widok z lotu ptaka, fot. ZeroJeden, VII 2018

się również o polepszenie stanu gospodarczego dóbr chudowskich. Przeprowadzone prace spowodowały, że obiekt zatracił swój oryginalny styl i obronny charakter.

Ruiny zamku chudowskiego znalazły się w 1848 roku w granicach posiadłości Karola Goduli, jednego z największych magnatów przemysłowych Górnego Śląska. Znajdujący się w granicach majątku Karola Goduli zamek przejmuje na mocy testamentu jego wychowanka Joanna Gryczik von Schomberg Godulla i jej mąż Hans Ulrich Gothard von Schaffgotsch. Joanna wraz z mężem traktowali Chudów jako bazę organizowanych przez hrabiego polowań. W noc sylwestrową 1847 roku zamek spłonął, a hrabia, poruszony sylwetką ruin i legendą mówiącą jakoby budowniczymi zamku byli templariusze, nie pozwolił go odbudować lecz kazał malowniczo „wydłubać” mury, by zamek przypominał modną wówczas romantyczną średniowieczną budowlę. Od tego momentu niezamieszkane i rozkradane na materiał budowlany przez 

Plan według Bohdana Guerquina 'Zamki w Polsce' [źródło]

okoliczną ludność zamkowe mury szybko niszczeją.

Zamek w Chudowie zbudowano na planie prostokąta o wymiarach mniej więcej 21 x 24 m. W środku założenia usytuowany był niewielki dziedziniec. Od strony południowo-zachodniej znajduje się czworoboczna wieża, o wymiarach około 8. 50 x 7. 50 m, występująca przed lico muru obwodowego. Dotrzeć na zamek można było jedynie przez drewniany most prowadzący do wejścia na drugiej kondygnacji wieży. Na pierwszym piętrze wieży było pomieszczenie dla strażnika. Na drugiej mieściła się kaplica zamkowa. Od strony północno-wschodniej do zamku przylegała prostokątna przybudówka o wymiarach ok. 7 x 10 m.

W 1995 roku w celu objęcia ochroną ruin zespołu zamkowego w Chudowie pow. Gliwice, powstała Fundacja ""Zamek Chudów"". W maju 1999 roku Fundacja stała się właścicielem ruin zamku w Chudowie wraz z otaczającym go parkiem i budynkiem zamkowego spichlerza. Po przeprowadzeniu badań archeologiczno-architektonicznych zrekonstruowano wieżę, mury obwodowe do wysokości około 7 metrów oraz oczyszczono fosę i odbudowano most. Obecnie zamek w Chudowie to tętnice życiem miejsce teren licznych imprez i festynów.

Pokaż na mapie